12. Toegestane handelingen

Op Shabbat mag men therapeutische behandelingen uitvoeren die normaal gesproken niet met behulp van medicijnen worden gedaan. Aangezien er geen zorg bestaat dat men ertoe zal komen ingrediënten fijn te malen, valt zo'n behandeling niet onder het verbod op medicijn op Shabbat. Is er echter geen reële noodzaak, dan is zelfs zo'n behandeling verboden omdat het een doordeweekse activiteit is. Maar zolang er een reële noodzaak bestaat, bijvoorbeeld wanneer men pijn heeft, is het toegestaan (SA 328:43; MB ad loc. 136).

Daarom mag men met een werktuig of met zijn hand druk uitoefenen op een verwonding om zwelling te voorkomen, aangezien dit een soort therapeutische handeling is die normaal gesproken niet met medicijnen wordt gedaan (Ĥayei Adam 69:5; MB 328:144; SHT ad loc. 104). Evenzo mag men ijs op een verwonding aanbrengen om zwelling te voorkomen en de pijn te verminderen, omdat dit normaal gesproken niet met medicijn wordt gedaan (SSK 35:35 en n. 92).

Als iemands ogen pijn doen, mag hij op Shabbat oogoefeningen doen, omdat er geen medicijn is dat deze oefeningen vervangt. Doen iemands ogen geen pijn, maar wil hij zijn oogspieren versterken, dan hebben de oefeningen dezelfde status als fysiotherapie-oefeningen: als men ze meerdere malen per dag moet doen, mag men ze ook op Shabbat doen (zoals in de volgende sectie wordt uitgelegd).

Men mag op Shabbat een orthodontische beugel in de mond plaatsen, aangezien geen enkel medicijn iemands tanden recht kan zetten (SSK 34:29).[7]

Wie buikpijn of oorpijn heeft, mag een kruik met warm water op de aangedane plek leggen om zijn pijn te verlichten (MB 326:19). Ook ijs mag worden gebruikt om pijn te verlichten (SSK 33:15).[8]

Wie oorpijn heeft, mag watten in zijn oren stoppen. Dit wordt niet als medicinaal beschouwd, aangezien het het oor niet geneest, maar het slechts tegen de wind beschermt (SA 303:15; SSK 34:9). Wie zijn keel wil verzachten, mag een rauw ei doorslikken, aangezien dit niet als een medicinale handeling wordt beschouwd (SA 328:38). Men mag talkpoeder in zijn schoenen doen om zweet en voetgeur te absorberen of om zijn voeten te verzachten. Wie echter voetschimmel heeft, mag geen medicinaal poeder in zijn schoenen doen. Heeft hij echter pijn, dan mag het wel (sectie 5 hierboven).

[7]. SA 328:43 stelt dat iemand die pijn heeft handelingen mag uitvoeren om een ziekte te verlichten die normaal gesproken niet met medicijn wordt behandeld. Dergelijke behandelingen vielen niet onder de verordening van de Wijzen, aangezien er in deze gevallen geen zorg bestaat dat men ertoe zal komen ingrediënten voor medicijn fijn te malen. MB ad loc. 136 verduidelijkt dat men, wanneer er geen pijn is, dergelijke behandelingen niet mag toedienen omdat het een doordeweekse activiteit is. In dezelfde lijn staat SA 306:7 het meten toe omwille van een mitswa of voor een medische noodzaak, ook al wordt meten normaal gesproken als een doordeweekse activiteit beschouwd. MB ad loc. 36 legt uit dat het genezen van het lichaam zelf een mitswa is. Op het eerste gezicht zou het lijken dat het plaatsen van een beugel in iemands mond verboden zou moeten zijn omdat het een doordeweekse activiteit is, aangezien het geen pijn verlicht. R. Shlomo Zalman Auerbach (geciteerd in SSK hfdst. 34 n. 113) legt echter uit dat het redelijk lijkt dat het verbod op doordeweekse activiteiten niet geldt wanneer resultaten pas na een lange periode zichtbaar zijn. Dit wordt ook geciteerd in Orĥot Shabbat 20:154. Ik meen dat het toedienen van behandelingen alleen als een verboden doordeweekse activiteit wordt beschouwd wanneer het niet noodzakelijk is. Aangezien ze kunnen wachten, wordt het op Shabbat ondernemen ervan als een doordeweekse activiteit beschouwd. Wanneer er echter een reële noodzaak is, dan wordt het, zelfs als er geen pijn bij betrokken is, niet als een doordeweekse activiteit beschouwd. Dit kan worden afgeleid uit het standpunt van Radbaz en degenen die hem volgen (hierboven, n. 3), namelijk dat de verordening die medicijnen verbiedt minder streng is dan een shvut di-shvut, die zelf is toegestaan wanneer er pijn bij betrokken is (hierboven, 9:11). Wat het behandelen van zieken betreft, is het verbod op doordeweekse activiteiten zelfs minder streng dan het verbod op medicijn (zoals uitgelegd in MB 328:136).

[8]. Shabbat 40b stelt dat men geen bak met warm water op iemands buik mag plaatsen, vanwege het risico van morsen. Rashi en Ran leggen uit dat dit ook op Shabbat de reden voor het verbod is, maar Tosafot stellen dat het op Shabbat verboden is vanwege het verbod op medicijn op Shabbat. Het zou lijken dat men volgens Rashi en Ran, als de kruik met warm water goed is afgesloten, hem op Shabbat mag gebruiken, terwijl het volgens Tosafot nog steeds verboden is. MB 326:19 stelt dat men soepel mag zijn als er een grote noodzaak is. Op grond van wat we in sectie 5 hebben gezegd, mag men tegenwoordig, nu medicijn in massa wordt geproduceerd, soepel zijn ten aanzien van alle medicijn voor iemand die pijn heeft.

Bron ↗