09. Zakhor – Fundamenten van het geloof

Met het gebod om “de dag van Shabbat te gedenken om die te heiligen” (Shemot 20:8) zijn we geboden de fundamenten van het geloof in herinnering te roepen. Daarom is de mitswa van Shabbat het vierde van de Tien Geboden. Eerst zijn we geboden in God te geloven en Hem te kennen, zoals er staat: “Ik ben de Eeuwige, je God, Die je uit het land Egypte, het slavenhuis, heeft geleid” (Shemot 20:2). Vervolgens zijn we geboden geen vreemde goden te dienen: “Je zult geen andere goden naast Mij hebben. Je zult voor jezelf geen gesneden beeld maken, noch enige gelijkenis… Je zult je niet voor hen neerbuigen of hen dienen” (ibid. 3-5). Het derde gebod is om Zijn naam te eren en niet vals te zweren. Het vierde gebod gaat over Shabbat, de dag die de fundamenten van ons geloof in de wereld tot uitdrukking brengt (Ramban, Shemot 20:7). De Zohar stelt dat alle beginselen en geheimen van het geloof verbonden zijn met Shabbat (II 92:1; III 94:2, 288:2).

We roepen op Shabbat twee fundamenten van het geloof in herinnering. Het eerste is de schepping van de wereld. Shabbat getuigt ervan dat de Schepper de wereld in zes dagen maakte en op de zevende rustte. Sindsdien blijft Hij de wereld leven geven en in stand houden. Het tweede fundament is dat God Zijn volk uit Egypte heeft geleid. Door dat te doen maakte Hij aan allen duidelijk dat Hij, naast het feit dat Hij de wereld heeft geschapen, deze ook gadeslaat en bestuurt, de goddelozen straft en de rechtvaardigen beloont. Hij koos Israël tot Zijn volk, door wie Zijn voorzienigheid in de wereld zichtbaar wordt gemaakt.

De Wijzen vertellen ons dat de mitswa van Zakhor inhoudt dat we Shabbat de hele week door aanroepen, door ons erop voor te bereiden. Zo lieten de Levieten in de Tempel het zingen van de dagelijkse psalm voorafgaan door de formule: “Vandaag is de eerste/tweede/enz. dag vóór Shabbat.” Dit leert ons dat de weekdagen geen dagen op zichzelf zijn, maar hun betekenis en waarde ontlenen aan Shabbat. Het is inderdaad een feit dat in het Hebreeuws, de heilige taal, dagen worden genummerd in relatie tot Shabbat – de eerste dag, de tweede dag, enz. Dit staat in contrast met andere talen, zoals het Engels en het Frans, waarin elke dag zijn eigen naam heeft – meestal genoemd naar een of andere oude godheid – en geen verband heeft met Shabbat (Ramban, Shemot 20:7).

De voornaamste manier waarop we de mitswa van Zakhor vervullen, is door de kiddoesj, waarin we de centrale thema's van Shabbat in het kort aanroepen. De Wijzen verordenden dat de kiddoesj wordt uitgesproken over een beker wijn en kort vóór een maaltijd, zodat Shabbat wordt genoemd op een moment van vreugde en genoegen, zoals de Schrift stelt: “Noem Shabbat ‘verrukking’” (Yeshayahu 58:13; zie hieronder 6:3 en 6:10).

Hoewel we de basisverplichting van Zakhor vervullen door de kiddoesj, is de mitswa in principe om de hele dag te heiligen. De Tora stelt “Gedenk de dag van Shabbat om die te heiligen”, wat impliceert dat de hele dag opzij gezet moet worden voor heilige zaken – Tora-studie en het bijwonen van lezingen door Tora-geleerden (Ramban, Shemot 20:7; zie hieronder 5:1-5).

Bron ↗