03. Slapen op Shabbat

Inbegrepen in de mitswa van oneg Shabbat (Shabbat-vreugde) is goed slapen, zoals het bekende spreekwoord zegt: "Slapen op Shabbat is een genot." Maar het is niet gepast om op Shabbat te slapen om zaterdagavond te kunnen werken. Daarmee maakt men Shabbat ondergeschikt aan de doordeweekse dag. Men mag zelfs niet op Shabbat slapen om zaterdagavond Tora te kunnen studeren, want daarmee verliest hij kostbare, heilige tijd op Shabbat, waarop Tora-studie zwaarder weegt dan studie die doordeweeks wordt verricht (Ben Ish Ĥai, Jaar 2, Inleiding op Shemot, stelt, op basis van kabbalistische interpretaties, dat Tora-studie op Shabbat duizend keer krachtiger is dan Tora-studie doordeweeks. Zie hieronder, 22:15).

Evenzo is het niet gepast om op donderdag en vrijdag extra uren te werken met het plan om de verloren slaap op Shabbat in te halen. Integendeel, het is een mitswa om de doordeweekse dagen te besteden aan voorbereiding op Shabbat. Men moet eten voor Shabbat klaarmaken, het huis schoonmaken, de was doen en zich wassen. Tot de voorbereiding op Shabbat behoort zeker ook de inspanning om Shabbat goed uitgerust te beginnen in plaats van uitgeput. Dit stelt iemand in staat zich op studie en gebed te concentreren en goed van de Shabbat-maaltijden te genieten. Alleen als iemand op donderdag en vrijdag extra uren heeft gewerkt door factoren buiten zijn macht die hem geen andere keuze lieten, mag hij zijn slaap op Shabbat inhalen, maar men mag het niet zo plannen. Het gezegde "Slapen op Shabbat is een genot" betekent dat als iemand gewoonlijk zeven uur per nacht slaapt, hij op Shabbat acht uur moet slapen, zodat hij beter uitgerust en verfrist is. Maar het betekent niet dat Shabbat, God verhoede, de dienaar van de doordeweekse dagen zou moeten worden, door te dienen als een tijd waarop mensen de slaap kunnen inhalen die zij doordeweeks hebben gemist.

Wat betreft middagdutjes voor mannen bestaan er verschillende gewoonten. Rambam (MT 30:10) vermeldt dat vrome mensen op Shabbatochtend vroeg opstonden, Shaĥarit en Musaf baden, naar huis terugkeerden voor de tweede maaltijd, in het beit midrasj studeerden tot laat in de middag, Minĥa baden en se'uda shlishit (de derde maaltijd, "shaleshudis") aten tot het einde van Shabbat. Sommige poskim schrijven echter dat iemand die gewoon is in de middag te slapen zijn dutje niet hoeft over te slaan, omdat slaap inbegrepen is in oneg Shabbat (Tur §290). Uiteraard moet men erop letten dat hij niet zoveel slaapt dat hij geen tijd kan besteden aan studie. Want wij hebben al geleerd (sectie 1) dat op Shabbat ten minste zes uur aan Tora-studie moet worden gewijd. Dus als iemand op Shabbatmiddag langer slaapt, moet hij meer Tora leren op vrijdagavond na de Shabbat-maaltijd of eerder op Shabbatochtend.

Men moet erop letten niet te veel te eten bij de maaltijden, want te veel eten maakt mensen erg slaperig en is niet werkelijk een genot. Hoewel men tijdens het eten van de smaak van het voedsel geniet, voelt men zich daarna zwaar, uitgeput en vaak ook neerslachtig, omdat alle hulpbronnen van het lichaam gemobiliseerd moeten worden om de overmatige hoeveelheid voedsel te verteren. Na zo te hebben gegeten heeft men geen energie om zich op studie te concentreren of om een diep, mooi gesprek met familieleden te voeren. Daarom moet men er zeer goed op letten niet te veel te eten, zodat de maaltijd en de lekkernijen ervan energie en levendigheid toevoegen aan iemands Tora-studie. Wie desondanks moe wordt na het eten, moet een poosje slapen en dan energiek opstaan om Tora te studeren.

Bron ↗