06. Onderdompelen en meten op Shabbat

Zoals algemeen bekend mag een Jood die een eetgerei of vat van een niet-Jood heeft gekocht of ontvangen, dit niet voor voedsel gebruiken totdat het in een mikveh is ondergedompeld. Als men het niet vóór Shabbat heeft ondergedompeld, stellen sommigen dat dit op Shabbat doen verboden is, omdat het eruitziet alsof men het werktuig herstelt (tikun kli). Immers, vóór de onderdompeling mag men het niet gebruiken, terwijl men het daarna wel mag (Rosh). Anderen stellen dat als men ervan moet eten, men het op Shabbat met een berakha mag onderdompelen. Dienovereenkomstig wordt onderdompeling niet als herstellen beschouwd, want als de kli be-di'avad zonder te zijn ondergedompeld voor voedsel werd gebruikt, behoudt het voedsel zijn koosjere status (Rif). Als er een betrouwbare niet-Jood in de buurt is, is het gepast hem de kli als geschenk te geven en hem vervolgens om toestemming te vragen om hem te gebruiken. Op deze manier mag een Jood de kli voor voedsel gebruiken, ook al is hij niet ondergedompeld (SA 323:7). Na Shabbat is het gepast de niet-Jood te vragen hem als geschenk terug te geven; hij moet hem dan met een berakha onderdompelen.[2]

Iedereen is het erover eens dat men op Shabbat mag onderdompelen om zichzelf van tum'a te reinigen. Zelfs degenen die stellen dat kelim niet mogen worden ondergedompeld omdat het op het herstellen ervan lijkt, zijn het erover eens dat men, wanneer het mensen betreft, aangezien men mag baden en aangezien de onderdompeling niet noodzakelijkerwijs als een reinigingshandeling zal worden gezien, zich ook mag onderdompelen om zichzelf te reinigen (zie hierboven 14:9). Daarentegen mag iemand die zich tot het jodendom bekeert zich op Shabbat niet onderdompelen als onderdeel van het bekeringsproces, omdat zijn onderdompeling transformatief is; hij wordt een nieuw mens, een proces dat zeker als een tikun kwalificeert. Bovendien vereist onderdompeling voor bekering de aanwezigheid van een rabbijnse rechtbank; net zoals een rechtbank op Shabbat niet bijeenkomt voor rechtspraak, komt zij ook niet bijeen om toezicht te houden op onderdompeling (Yevamot 46b). Als een rechtbank de overtreding beging en wel toezicht hield op een onderdompeling op Shabbat, is de onderdompeling geldig en is de persoon Joods (SA YD 268:4).

Men mag op Shabbat niets meten, omdat meten een doordeweekse bezigheid is (SA 306:7; MB ad loc. 34). Daarom mag men zichzelf op Shabbat niet wegen of zijn lengte meten (SSK 14:42). Evenzo mag men de afmetingen van meubilair of een kamer niet meten.

Men mag meten en wegen omwille van een mitswa. Daarom mag men controleren of een mikveh voldoende water heeft (veertig se'ah). Men mag ook medicijnen afmeten voor zieke mensen en hun temperatuur opnemen (SA 306:7; SSK 40:2). Aangezien een baby dezelfde halachische status heeft als een zieke persoon, mag men, wanneer nodig, de hoeveelheid voedsel afmeten die een baby nodig heeft. Evenzo mag men, wanneer nodig, meten of een baby na het eten is aangekomen (met gebruik van een niet-elektrische weegschaal; SSK 37:5).

[2]. Volgens Beit Yosef mag men in tijd van nood kelim op Shabbat onderdompelen. Ook Rambam is soepel, in navolging van Rif; en SA 323:7 impliceert dit eveneens. Maharam ibn Ĥabib schrijft in Responsa Kol Gadol §15 dat de onderdompeling met een berakha moet worden gedaan (Livyat Ĥen §§72, 75). Anderen (Zivĥei Tzedek, AHS) stellen dat wij uit SA YD 120:16 opmaken dat R. Yosef Karo zijn standpunt herriep, en dat de enige oplossing is een niet-Jood de kli te laten verwerven (zodat hij niet in het bezit is van een Jood). Rema is in Darkhei Moshe streng, evenals Sha'agat Aryeh §56. Be-di'avad, als een kli op Shabbat werd ondergedompeld, mag hij worden gebruikt (MA; MB 323:33). BHL bevat een grondige analyse van deze kwestie. Als de kli nog aan een niet-Jood toebehoort maar in het bezit van een Jood is, moet hij zonder een berakha worden ondergedompeld. Daarom is het gepast de niet-Jood te vragen het voorwerp als geschenk aan hem terug te geven, zodat hij het met een berakha mag onderdompelen (Taz; MB 323:35).

Bron ↗