03. Muktzeh Maĥmat Gufo

Elk voorwerp dat ongeschikt is voor enig gebruik op Shabbat is muktzeh maĥmat gufo. Dit betekent dat het inherent muktzeh is; omdat het op Shabbat geen nut heeft, wordt het uit iemands gedachten gezet, muktzeh. Tot deze categorie behoren stenen, dieren, munten, stro, stof, bomen, bladeren, allerlei soorten afval en lijken.

Dit type muktzeh mag niet worden verplaatst, zelfs niet als men het voorwerp voor een toegestaan doel wil gebruiken. Zo mag men bijvoorbeeld geen steen oppakken om als deurstopper of notenkraker te gebruiken. Als men wil voorkomen dat de steen muktzeh wordt, moet hij die ofwel vóór Shabbat mentaal voor het gewenste doel aanwijzen, ofwel ten minste eenmaal gedurende de week voor dat doel gebruiken (SA 308:20, 22).

Zand is muktzeh en mag niet worden gebruikt om iets weerzinwekkends te bedekken. Als het zand specifiek voor dit doel op een bepaalde plaats is gelegd, is het niet muktzeh (SA 308:38). Evenzo is zand in een zandbak voor kinderen niet muktzeh (hierboven, 15:2).

Voedsel dat op dit moment niet gegeten mag worden, maar dat men na Shabbat toegestaan wil maken – zoals voedsel waarvan teruma en ma'aser of ĥalla nog niet zijn afgezonderd – is muktzeh op Shabbat (MT 25:19). Echter, niet-koosjer vlees dat men aan een niet-Jood wil geven of aan een hond wil voeren, is niet muktzeh (SA 324:7).

Voedingsmiddelen die onder dwingende omstandigheden gegeten kunnen worden, zijn niet muktzeh. Echter, als ze helemaal niet eetbaar zijn zonder te worden gekookt of gebakken – zoals meel, aardappelen, bonen, rauw vlees en rauwe vis – dan zijn ze muktzeh. Hoewel dieren ze kunnen eten, zijn ze toch muktzeh, aangezien dieren normaal gesproken geen voedsel krijgen dat voor mensen bedoeld is.

Onder dwingende omstandigheden, zoals wanneer een vriezer is gestopt met werken en het vlees en de vis erin waarschijnlijk zullen bederven, vertrouwen we op de mening dat ze niet muktzeh zijn, aangezien een hond deze voedingsmiddelen rauw zou eten. Dienovereenkomstig mag men ze naar een werkende vriezer verplaatsen.[2]

Dieren zijn muktzeh aangezien ze op Shabbat geen enkel doel dienen. In tijden van nood mag men ze vastpakken en meeslepen om ze te voeden of te beschermen, maar men mag ze niet oppakken (hierboven 20:3). Huisdieren, waarmee normaal gesproken wordt gespeeld en die worden opgepakt, zijn niet muktzeh (hierboven 20:5).

Voedselresten die honden of katten kunnen eten, zijn niet muktzeh. Zelfs als men geen kat of hond bezit, zijn er katten en honden in de stad die er blij mee zouden zijn. Evenzo zijn botten niet muktzeh, aangezien honden en katten ze eten. Echter, voedselresten die noch mens noch dier zal eten – zoals notendoppen, schillen en visgraten – zijn muktzeh. Bovendien, als voedselresten door sommige dieren gegeten zouden worden maar niet door enige die ter plaatse aanwezig zijn, zijn ze muktzeh (SA 308:29). Abrikozenpitten waarmee kinderen spelen en die op Shabbat zijn verwijderd, zijn niet muktzeh (zie SSK hfst. 16 n. 33).

[2]. SA 308:31-32 legt uit dat rauw vlees niet muktzeh is, aangezien sommige mensen vlees op die manier eten. Daarentegen is rauwe vis, die mensen over het algemeen niet eten, muktzeh. Volgens MA en anderen is rauw vlees dat zacht is (zoals kip) niet muktzeh, maar rauw vlees dat hard en oneetbaar is, is muktzeh. Volgens Taz (ad loc. 20) is vis, als die door honden eetbaar is, niet muktzeh, zelfs als we in de praktijk dergelijke vis niet aan honden voeren. Zie MB en BHL, die neigen naar de positie van SA. Het lijkt erop dat men tegenwoordig, nu er mensen zijn die honden vlees en vis voeren die mensen ook zouden eten, onder dwingende omstandigheden op Taz mag vertrouwen. Dit is de mening van Yalkut Yosef deel 2, p. 359 en Orĥot Shabbat 19:108.

Bron ↗