15. Strikknopen en enkele knopen

Een strikknoop wordt niet als een knoop beschouwd, omdat één ruk het hele geheel losmaakt. Zelfs als de ene strik op de andere wordt gebonden, wordt dit niet als een knoop beschouwd, omdat beide strikken met één ruk kunnen worden losgemaakt (SA 317:5; MB ad loc. 29). Ook een enkele knoop wordt niet als een knoop beschouwd, aangezien deze niet blijft zitten. Aangezien strikknopen en enkele knopen niet als knopen worden beschouwd, mag men ze leggen, zelfs als men van plan is ze lange tijd intact te laten.

Sommigen menen dat een enkele knoop met daarboven een strik (de manier waarop veel mensen hun schoenen strikken) de status van een enkele knoop behoudt. Dienovereenkomstig wordt dit niet als een knoop beschouwd en mag het zonder bezwaar worden gelegd. Anderen zijn streng en menen dat, aangezien de twee knopen samen sterker zijn dan één, het als een gewone "lekenknoop" moet worden beschouwd. Dienovereenkomstig mag men het leggen als men beoogt dat het minder dan een week blijft zitten. Maar als het bedoeld is om een week of langer te blijven zitten, mag men het niet leggen. Het is gepast om deze opvatting le-khatĥila te volgen. Men mag echter wel met een enkele knoop met daarboven een strik een gartel om een Torarol binden, zelfs als het de bedoeling is dat deze vele maanden zo blijft.

Een enkele knoop gevolgd door een strik gevolgd door een enkele knoop, die mensen gebruiken wanneer zij hun schoenen strakker willen strikken, wordt als een gewone knoop beschouwd. Als het de bedoeling is dat het minder dan een week blijft zitten, mag men het doen; als het bedoeld is voor een week of langer, mag men het niet doen. Sommigen zijn nauwgezet en vermijden volledig het leggen van zulke knopen op Shabbat.[12]

Als iemand zijn stropdas elke keer dat hij hem draagt in de week strikt en weer losmaakt, mag hij hem ook op Shabbat strikken. Als iemand zijn stropdas strikt en de knoop gedurende langere tijd intact laat, mag hij hem op Shabbat niet strikken. In een geval van noodzaak mag hij soepel zijn en hem op Shabbat strikken, zolang hij van plan is de knoop op zaterdagavond los te maken.[13]

[12]. Volgens Agur, Rema 317:5, Levush en de Wilnaër Gaon wordt een knoop met een strik erboven helemaal niet als een knoop beschouwd en mag deze zelfs voor langere tijd worden gelegd. Volgens Mordechai, Taz en MA wordt het als een lekenknoop beschouwd, die volgens Rashi en Rosh niet voor een tussenliggende periode mag worden gelegd. Velen houden rekening met dit standpunt en schrijven dat men zijn schoenen niet langer dan één dag gestrikt mag laten (MB 317:29; SSK 15:56). Maar het lijkt erop dat dit overdreven streng is. In de praktijk mag men zo'n knoop leggen met de bedoeling deze tot een week intact te laten, want dit is een geval van een rabbijnse regel met meervoudige twijfels: a) Als de halacha Rif en Rambam volgt, is er, aangezien dit een lekenknoop is die niet bedoeld is om permanent te zijn, volgens de meerderheid van de poskim geen verbod; b) volgens Rema wordt het helemaal niet als een knoop beschouwd en mag het zelfs voor langere tijd worden gelegd; c) volgens Mordechai en Tur geldt tot een week als kortdurend. Daarom zouden zelfs Rashi en Rosh het ermee eens zijn dat er geen verbod rust op het leggen van deze knoop (en BHL 317:4 s.v. "she-einam" is het ermee eens dat men in een tijd van nood soepel kan zijn). Zelfs voor degenen die streng zijn, betreft het slechts een rabbijns verbod. Daarom is het voldoende dat wij streng zijn in het vermijden van het leggen van een knoop met een strik erboven voor langer dan een week.Wat een Torarol betreft, is het de gewoonte om soepel te zijn en een knoop met een strik erboven te leggen, zelfs voor een tussenliggende periode. Hoewel sommige poskim zelfs in dit geval streng zijn als de knoop bedoeld is om langer dan een dag of een week te blijven zitten (Minĥat Shabbat 80:155; SSK 15:56; Brit Olam, Ha-kosheir U-matir §4; Orĥot Shabbat 10:28), is het soepele standpunt niettemin juist, omdat dit nog een geval is van een rabbijnse regel met meervoudige twijfels: a) Voor degenen die hier Rif en Rambam volgen, is er helemaal geen verbod; b) zelfs volgens Rashi en Rosh is er onenigheid over de vraag of er een verbod is, en Rema meent dat dit helemaal niet als een knoop wordt beschouwd; c) zelfs volgens degenen die streng zijn, is het verbod rabbijns. Rif, Rambam en Tur bepalen dat de Wijzen omwille van een mitswa hebben toegestaan een knoop te leggen die rabbijns verboden is (SA 317:1; MB ad loc. 13). Dit is ook het standpunt van Tzitz Eliezer 7:29.

Wat betreft een enkele knoop gevolgd door een strik gevolgd door een enkele knoop, geldt dezelfde regel als voor een gewone knoop. Sommigen neigen ertoe streng te zijn en beschouwen het als het equivalent van een dubbele knoop, die men zelfs voor een enkele dag niet mag leggen. Velen zijn echter soepel zelfs ten aanzien van een dubbele knoop, en er is hier des te meer reden om soepel te zijn, waar één goede ruk het hele geheel kan losmaken. Daarom moet het als een gewone knoop worden beschouwd en mag het voor minder dan een week worden gelegd (zie SSK 10:14-15 en Harĥavot 13:13:5).

[13]. Het is onmogelijk om met een stropdas een Tora-verbod te overtreden, omdat het zeker geen ambachtsknoop is en niet bedoeld is om voor altijd te blijven zitten. Het lijkt er echter op dat als een stropdas voor een tussenliggende periode wordt gestrikt, men volgens Rashi en Rosh een rabbijns verbod overtreedt. Hoewel één ruk hem kan losmaken, wordt hij, aangezien hij eruitziet als een knoop en voor langere tijd kan blijven zitten, als een soort knoop beschouwd. Echter, be-di'avad lijkt het erop dat zelfs iemand die zijn stropdas gewoonlijk voor een tussenliggende periode strikt, soepel mag zijn, zolang hij van plan is hem op zaterdagavond los te maken. Volgens Rif en Rambam is het, aangezien het geen ambachtsknoop is en niet bedoeld is om voor altijd te blijven zitten, helemaal niet verboden. Zelfs volgens Rashi en Rosh kan het zijn dat, aangezien men van plan is hem op zaterdagavond los te maken (zoals veel mensen sowieso altijd doen), dit als kortdurend wordt beschouwd en niet verboden is (zie SSK 15:62).

Bron ↗