03. Bijkomstig schrijven en uitwissen

Men mag niet door letters heen snijden die met glazuur, snoep of iets dergelijks op een taart zijn geschreven. Evenzo mag men, als een taart versierd is met een betekenisvolle afbeelding, zoals een boom of een huis, niet door de afbeelding heen snijden. Hoewel iemands bedoeling bij het snijden van de taart is om die op te eten, is het rabbijns verboden, omdat de letters of afbeeldingen betekenis hebben en het zeer duidelijk is dat ze worden "uitgewist" wanneer de taart wordt gesneden (Mordechai; Rema 340:3). Men mag echter wel tussen de letters door snijden. Hoewel dit een woord in zijn samenstellende delen splitst, overtreedt men Moĥek niet, zolang elke letter intact blijft. Daarom dient een taart die men van plan is op Shabbat te serveren, indien versierd, op zodanige wijze versierd te worden dat men tussen de letters en afbeeldingen door zal kunnen snijden. Daarna mogen de stukken taart gegeten worden, ook al zal het eten ervan de letters vernietigen. Aangezien men bezig is met het proces van eten, wordt dit niet als Moĥek beschouwd.

Wanneer letters of afbeeldingen op koekjes voorkomen doordat ze in het koekjesdeeg zijn gestempeld, zoals bij petitbeurrekoekjes, is er geen verbod om ze te snijden of te breken. Aangezien deze letters geen betekenis hebben, is het bijkomstig uitwissen ervan niet verboden (MB 340:15).

Sommigen menen dat het rabbijns verboden is om een boek te lezen dat letters heeft die op de randen van de bladzijden zijn gestempeld of geschreven (zoals een bibliotheekstempel), omdat de letters uiteenvallen wanneer men het boek opent, en weer worden samengevoegd wanneer het wordt gesloten (Levush; MA). In de praktijk mag men, als er geen ander boek beschikbaar is, een dergelijk boek lezen, omdat velen menen dat het samenbrengen van de verschillende delen van een letter niet als Kotev wordt beschouwd, en het scheiden ervan evenmin als Moĥek. Bovendien wordt dit, aangezien een boek bedoeld is om herhaaldelijk geopend en gesloten te worden, zelfs niet als kortstondige Kotev en Moĥek beschouwd, en is er dus geen sprake van een verbod (Rema 340:3; Taz; MB ad loc. 17).

Sommigen oordelen dat als het openen van een voedselverpakking met zekerheid letters of afbeeldingen zal scheuren, deze op Shabbat niet geopend mag worden. Zij staan het openen van de verpakking alleen toe als het mogelijk is dat de letters of afbeeldingen daarbij niet gescheurd worden (gebaseerd op Taz). Anderen menen dat men een dergelijke verpakking mag openen, aangezien alle delen van de letters in werkelijkheid blijven bestaan en eenvoudigweg van elkaar zijn gescheiden (gebaseerd op Rema). Le-khatĥila is het gepast om streng te zijn, maar wanneer er geen manier is om een verpakking te openen zonder letters te scheuren, mag men soepel zijn. Wie de verpakking opent, heeft er geen belang bij de letters "uit te wissen", en de handeling is niet constructief maar destructief.

Men mag schoenen dragen waarvan de zolen gestempeld zijn met letters of afbeeldingen, ook al kan het lopen op deze schoenen afdrukken van deze letters of afbeeldingen achterlaten in modder of op soortgelijke oppervlakken.[2]

Iemand die met een pen op zichzelf heeft geschreven, mag nog steeds zijn handen wassen en ze op de gebruikelijke manier afdrogen, aangezien inkt over het algemeen niet loslaat als gevolg van het eenmaal wassen en afdrogen van de handen. Als hij echter wil dat de letters loslaten, moet hij erop letten zijn handen voorzichtig te wassen en af te drogen, zodat hij niet meewerkt aan het verwijderen van de letters.

[2]. Volgens Rema (Responsa Rema §119) wordt het scheuren van een letter niet als uitwissen beschouwd, aangezien alle delen van de letter blijven bestaan maar eenvoudigweg van elkaar zijn gescheiden. Volgens Taz 340:2 wordt het echter wel als uitwissen beschouwd en is het verboden. Op grond hiervan verbiedt SSK 9:13 het openen van verpakkingen als dit het scheuren van letters met zich meebrengt. Echter, zelfs binnen de benadering van Taz mag men be-di'avad soepel zijn; zoals we hebben gezien (hfdst. 9 n. 2), is een psik reisha de-lo niĥa lei in een geval van een dubbel rabbijns verbod toegestaan. Ook dit geval wordt als een psik reisha de-lo niĥa lei beschouwd, aangezien men geen belang heeft bij de letters. Het enige waarin men geïnteresseerd is, is het openen van de verpakking. Er zijn twee factoren die het hele verbod rabbijns maken. Ten eerste wist men niet uit om op die plaats te kunnen schrijven. Ten tweede wordt het uitwissen gedaan met een shinui (of op destructieve wijze). Dit is in feite het standpunt van Or Le-Tziyon 2:27:7 en Yalkut Yosef 314:19. Om dezelfde redenen mag men lopen op schoenen die afdrukken van letters of afbeeldingen op de grond zullen achterlaten. Ook hier zijn er twee factoren die de verboden rabbijns maken. Ten eerste zal het "schrift" vrij snel verdwijnen. Ten tweede is dit niet de normale manier van schrijven. Bovendien is het toegestaan, aangezien men er geen belang bij heeft afdrukken van letters in de grond achter te laten. Op grond hiervan zou het op het eerste gezicht lijken dat men ook een taart met schrift erop mag snijden, aangezien dit eveneens een psik reisha de-lo niĥa lei is in het geval van een dubbel rabbijns verbod. Bovendien is het volgens Rema geen daad van uitwissen maar van scheiden. Taz neigt er inderdaad toe in 340:2 op deze wijze te oordelen. Dagul Me-revava en een aantal andere Aĥaronim oordelen eveneens op deze wijze (aangehaald in Livyat Ĥen §119). Niettemin zijn veel poskim streng. De reden hiervoor lijkt te zijn dat de letters op een taart opvallend en betekenisvol zijn, en dat het zeer duidelijk is dat ze worden uitgewist wanneer de taart wordt gesneden. Dit is wat ik in de hoofdtekst heb geschreven. Men mag tussen de letters door snijden, omdat de meeste poskim menen dat het scheiden van letters niet als Moĥek wordt beschouwd (Ma'amar Mordechai; Avnei Nezer; SSK hfdst. 9 n. 51). In tijden van noodzaak, als het zeer belangrijk is de taart te eten en die niet kan worden gesneden zonder door de letters heen te snijden, mag men vertrouwen op degenen die soepel zijn. De status van een boek met letters op de rand is ingewikkelder, zoals uitgelegd in Harĥavot.

Bron ↗