18. Hanaĥa

Nu we de wetten van hashhaya hebben geleerd, het laten staan van voedsel op een warmtebron vóór Shabbat, zullen we nu de wetten van hanaĥa verkennen: het plaatsen van voedsel op Shabbat op een plek waar het opgewarmd zal worden. Zoals we in sectie 3 zagen, is de vuistregel dat men op Shabbat niet mag koken, maar wel voedsel mag opwarmen vanwege het principe van ein bishul aĥar bishul. Daarom mag men volledig gaar voedsel uit de koelkast halen, zoals koude kip en kugel, en het opwarmen. De poskim zijn het oneens over het opwarmen van een vloeistof (zoals hierboven in secties 5-6 is uitgelegd). De Wijzen verboden echter zelfs het opwarmen van gaar voedsel als men dit doet op een manier die op koken lijkt, omdat men zou kunnen vergeten dat het Shabbat is en uiteindelijk de vlam hoger zet en een Tora-verbod overtreedt. Daarom mag men volledig gaar voedsel niet boven een open vuur opwarmen, aangezien dit de manier is waarop men normaal kookt.

Maar men mag voedsel opwarmen als de gebruikte methode duidelijk niet de normale manier van koken is. Daarom mag men een pan met gaar voedsel boven op een andere pan plaatsen, of op een urn die op het vuur staat, omdat dit niet de normale manier van koken is.

De poskim zijn het echter oneens over het plaatsen van voedsel op een plata of een blekh.

Volgens velen mag men daar zelfs geen volledig gaar voedsel op plaatsen, omdat het plaatsen van voedsel op een warmtebron op koken lijkt. Als men echter een pan of bord ondersteboven op de plata of blekh plaatst, mag men er voedsel op zetten, omdat dit geen normale manier van koken is, aangezien men normaal gesproken geen obstakel tussen de warmtebron en het voedsel zou plaatsen. In de praktijk mag men zelfs vertrouwen op een afdekking die het voedsel slechts minimaal omhoog tilt (zoals het deksel van een metalen koffieblik) om als obstakel tussen de plata en het voedsel te dienen. Aluminiumfolie, dat het voedsel helemaal niet omhoog tilt, is echter niet acceptabel. Degenen die streng zijn, menen dat men zelfs geen volledig gaar voedsel mag plaatsen op een met aluminiumfolie bedekte plata of blekh.

Daarentegen zijn er anderen die soepel zijn en menen dat, aangezien mensen normaal gesproken niet op een plata of een blekh koken maar alleen boven een open vlam, het er niet uitziet alsof men kookt wanneer men voedsel op een blekh of plata plaatst, en dat men daarom op Shabbat gaar voedsel rechtstreeks daarop mag plaatsen. Er zijn anderen die soepel zijn wat een plata betreft, aangezien deze speciaal is ontworpen om op te warmen en niet om te koken, maar streng zijn wat een blekh betreft, aangezien deze heter is en als kookoppervlak kan dienen.[19]

In de praktijk verdient het, aangezien veel poskim streng zijn, de voorkeur om streng te zijn en ervan af te zien een pan met gaar voedsel rechtstreeks op de plata of blekh te plaatsen. Degenen die soepel willen zijn, mogen dit echter, aangezien de wet rabbijns is, en veel belangrijke poskim overtuigende argumenten ter ondersteuning van hun soepele positie hebben aangevoerd. Wie een vast familiegebruik in deze kwestie heeft, dient zijn gebruik te volgen.

Men mag volledig gaar voedsel plaatsen op een warmtebron die normaal gesproken niet voor koken wordt gebruikt, zoals een radiator, zelfs als de radiator zeer heet is, aangezien dit niet op koken lijkt (Igrot Moshe, OĤ 4:74, Bishul §34). Evenzo mag men volledig gaar voedsel boven op een kerosine- of gaskachel plaatsen die bedoeld is om het huis te verwarmen, zolang iets het vuur van het voedsel scheidt en men daar door de week geen voedsel of water opwarmt. Maar als hij door de week wordt gebruikt voor het verwarmen van voedsel en water, dan zijn de wetten die erop van toepassing zijn dezelfde als die voor een gasvlam. Volgens de meeste poskim moet men er dus een omgekeerde pan op plaatsen, en pas dan mag men het voedsel opwarmen. Volgens de soepelere positie volstaat het een blekh op de kachel te zetten en het voedsel daarop te plaatsen.

[19]. Tot de strengen behoren: R. Shlomo Zalman Auerbach (geciteerd in SSK 1:30 en nn. 63 en 83); Or Le-Tziyon 2:17:1; Shevet Ha-Levi 1:91; en R. Meir Mazuz (geciteerd in Menuĥat Ahava 2:10:28). In dezelfde lijn is Igrot Moshe, OĤ 1:93 streng over een blekh of plata die zo heet worden dat men erop kan koken; Kaf Ha-ĥayim 253:11 stelt iets soortgelijks over een blekh. Naar hun opinie is een plata in wezen een kira waarvan de vlam is afgedekt. Men mag voedsel niet rechtstreeks op een plata plaatsen, want hoewel de afdekking de zorg wegneemt dat men de vlam hoger zal zetten, blijft toch de zorg bestaan dat het op koken lijkt wanneer men er dingen op plaatst. Ĥazon Ish 37:9, 11 is strenger over het laten staan van voedsel op een plata of het terugzetten ervan, omdat een plata naar zijn opinie niet als afgedekt wordt beschouwd, aangezien het zelf een warmtebron zonder afdekking is. Dit is ook de opinie van R. Mordechai Eliyahu wat een plata betreft. SA 253:1 verbiedt het laten staan van volledig gaar voedsel op de kolen vanwege het verbod op insulatie; naar de opinie van R. Eliyahu is, wanneer de bodem van een pan op iets rust dat warmte opwekt, dit als insulatie (hatmana) te beschouwen en verboden. Om een plata op een toegestane manier te gebruiken, moet men er een extra metalen stuk op plaatsen dat enige ruimte tussen de pan en de plata creëert. (Or Le-Tziyon 2:17:1 verwerpt deze redenering, omdat SA alleen streng was wat een pan betreft die in kolen wegzonk, maar niet wat voedsel betreft dat op een vlakke en stabiele warmtebron wordt geplaatst.) R. Qafiĥ is in zijn commentaar op MT 3:12 streng wat het terugzetten van pannen op een plata of blekh betreft, maar niet wat het laten staan ervan vóór Shabbat betreft. Yeĥaveh Da'at 2:45, gebaseerd op verschillende Aĥaronim, neemt een soepele positie in, evenals Menuĥat Ahava 2:10:28. Tzitz Eliezer 8:26:5 neigt hiernaar en stelt dat dit ook de opinie van R. Frank is. Volgens hen lijkt het plaatsen van iets op de plata niet op koken, en is de plata vergelijkbaar met een afgedekte kira met een extra afdekking. Sommigen zijn alleen soepel wat een plata betreft, waar geen zorg is dat het op koken lijkt, omdat hij is ontworpen om op te warmen en niet om te koken. De wetten die op een plata van toepassing zijn, zijn dus niet die van een kira maar die van de zijkanten van een vreugdevuur, dat in de tijd van de Talmoed soms werd gebruikt om te koken (Igrot Moshe, OĤ 4:74, Bishul §35; R. Lior).

Ik schreef hierboven dat wie de strenge positie volgt een obstakel tussen het voedsel en de plata of blekh kan creëren door een omgekeerd bord te gebruiken. Dit wordt voorgesteld door SSK 1:44, n. 126, gebaseerd op MB 253:81. (Daarentegen meent Ĥazon Ish dat men voedsel alleen op de plata of blekh mag plaatsen als men het boven op een pan met voedsel erin plaatst; men mag het echter niet op een lege pan plaatsen die op de plata staat, omdat dat zou zijn als het stapelen van de ene blekh op de andere boven het vuur – het helpt niet, omdat het er nog steeds uitziet als koken.) Het lijkt erop dat het gebruik van de metalen afdekking van een koffieblik er niet uitziet als koken, en bovendien mag men de soepele positie in aanmerking nemen.

Bron ↗