17. Hashhaya in een elektrische oven en koken met een tijdschakelaar

Als iemand voedsel dat niet volledig gaar is op vrijdagmiddag in een elektrische oven wil laten staan, moet hij iets doen om zichzelf aan Shabbat te herinneren, zodat hij de warmte op Shabbat niet hoger zet. Eén mogelijkheid is om een metalen strip of dik aluminiumfolie tussen de pan en het verwarmingselement te plaatsen. Omdat dit de warmte die het voedsel bereikt vermindert, zal hij zich herinneren dat het Shabbat is en de oventemperatuur niet verhogen. Een andere mogelijkheid is om de ovenknoppen af te dekken.[16]

Er is een bijkomend probleem bij het gebruik van een oven. Als de oven een thermostaat heeft, menen sommigen dat men de ovendeur niet mag openen, omdat dit ertoe kan leiden dat de verwarming weer aanslaat (zie 17:8 hieronder, en n. 8). Om het gebruik van de oven volgens alle opinies toe te staan, hebben veel ovens een speciale Shabbat-stand. Deze stand omzeilt de thermostaat en garandeert dat de oven een constante lage temperatuur behoudt die niet wordt beïnvloed door het openen van de ovendeur.

Men mag een elektrische waterkoker (urn) gebruiken, maar het verdient de voorkeur ervoor te zorgen dat het water vóór Shabbat kookt. Men dient een urn te gebruiken die geen thermostaat heeft. Als hij wel een thermostaat heeft, moet men proberen alleen water af te tappen wanneer het verwarmingselement aanstaat (zie hieronder, hfst. 17 n. 8). Men mag geen apparaat gebruiken dat automatisch met koud water wordt bijgevuld ter vervanging van het afgetapte hete water, aangezien dat koude water dan gekookt wordt (sectie 24 hieronder).[17]

In principe mag men, zolang men de ovenknoppen afdekt, rauw voedsel in de oven laten staan voordat Shabbat begint, en een tijdschakelaar instellen om de oven een uur vóór de maaltijd aan te zetten, zodat het voedsel op tijd klaar is. Evenzo mag men meel, water en andere ingrediënten in een broodbakmachine doen als de knoppen ervan zijn afgedekt, en de tijdschakelaar instellen om de machine aan te zetten, zodat het brood op Shabbatochtend wordt gekneed en gebakken en op tijd klaar is voor de lunch. Sommigen staan dit in de praktijk inderdaad toe. Anderen verbieden het absoluut, uit vrees dat het ertoe zou leiden dat mensen daadwerkelijk op Shabbat koken.[18]

[16]. In de tijd van de Misjna waren ovens zeer heet, en er was geen toegestane manier om onvoldoende gaar voedsel erin te laten staan. Aangezien een kira niet zo heet was, stonden de Wijzen het gebruik ervan toe op voorwaarde dat de kolen ofwel werden verwijderd ofwel werden afgedekt (Shabbat 38b). De ovens die mensen tegenwoordig in huis hebben, groot of klein, zijn niet zo heet als de ovens van vroeger, dus de wetten van de hedendaagse ovens komen overeen met die van de kira (Rema 253:1; MB 253:28). De zorg dat men "de kolen zou aanwakkeren", dat wil zeggen de vlam van de oven hoger zetten, bestaat echter nog steeds. Om deze zorg weg te nemen, suggereert de Misjna dat men de kolen afdekt met as op een manier die de warmte ervan vermindert. In een elektrische oven wordt dit bereikt door een vel dik folie of metaal over het verwarmingselement te leggen, ter scheiding tussen dit element en de pan. Dit is de suggestie van Shvut Yitzĥak 2:7:3 in naam van R. Yosef Shalom Elyashiv. Az Nidberu 8:16 en Or Le-Tziyon 2:17:4 menen dat het voldoende is om iets tussen de bodem van de oven en de pan te plaatsen, en men mag op hen vertrouwen (rekening houdend met de soepele positie die hierboven in n. 13 is gepresenteerd). De tweede mogelijkheid is om de knoppen af te dekken. Ook al is dit niet hetzelfde als het afdekken van de kolen, toch zal het mensen er in de praktijk aan herinneren de vlam niet hoger te zetten. (In ons geval kan men gemakkelijker op het afdekken van de knoppen vertrouwen, aangezien het vuur in ieder geval afgedekt is.) Dit lijkt ook de opinie te zijn van Har Tzvi, OĤ 1:136; Yabi'a Omer 10:26:1; Shemesh U-magen 2:62; Menuĥat Ahava 1:3:7; en R. Yitzĥak Halperin. Orĥot Shabbat 2:15 staat het gebruik van de oven toe als de knoppen zo zijn vastgeplakt dat het onmogelijk is ze te bewegen. We hebben reeds in n. 13 gezien dat sommigen nog soepeler zijn, aangezien we niet bezorgd zijn dat het vuur zal uitgaan, maar hun opinie wordt in de praktijk niet gevolgd.[17]. Het water moet om twee redenen vóór Shabbat aan de kook worden gebracht. Ten eerste zeggen sommigen dat een urn als een onafgedekt vuur wordt beschouwd, en men mag geen water op een open vuur laten staan om op Shabbat te koken (SSK 1:46; Hilkhot Shabbat Be-Shabbat 1:5:26; Orĥot Shabbat 2:32). Als het echter onmogelijk is om de warmte te verhogen, dan is dit volgens Minĥat Yitzĥak 5:91 en Shevet Ha-Levi 5:30 toegestaan. Als men de knop afdekt die de warmte regelt, dan menen velen dat er geen probleem van hashhaya is, zoals hierboven in n. 16 is uitgelegd. Zelfs wanneer men de warmte hoger kan zetten, zijn sommigen soepel, zoals vermeld in n. 13. Ten tweede, als men water uit de urn aftapt voordat het is opgekookt, veroorzaakt men dat het resterende water sneller kookt (Hilkhot Shabbat Be-Shabbat, loc. cit.; Orĥot Shabbat hfst. 2 n. 39). Als de kraan van de urn helemaal onderaan zit, mag men hem niet gebruiken. Dit komt doordat wanneer het water opraakt, men koud water zou kunnen toevoegen om te voorkomen dat het verwarmingselement doorbrandt, zoals MB 318:68 vermeldt. Ĥut Shani 26:5 en Avnei Yashfeh 5:50 verbieden het gebruik van een urn zelfs als de kraan hoger zit, uit zorg dat het water alsnog op zou kunnen raken als men de urn kantelt of als water vanzelf verdampt. Maar de overige poskim die we genoemd hebben, vinden het niet nodig zich hierover zorgen te maken.

[18]. Tzitz Eliezer 2:6 en Minĥat Yitzhak 4:26 verbieden het laten staan van volledig gaar voedsel op een plata vóór Shabbat wanneer de plata nog niet is aangezet, omdat men ertoe zou kunnen komen om op Shabbat voedsel dat niet volledig gaar is op de plata te plaatsen, en zo een Tora-verbod te overtreden. Daarentegen staan Melamed Le-ho'il §58 en SSK 1:32 het toe om volledig gaar voedsel vóór Shabbat op een plata te plaatsen als de plata uitstaat; maar zij verbieden het plaatsen van voedsel dat niet volledig gaar is, opdat men dergelijk voedsel niet op Shabbat op de plata zou plaatsen. Tot degenen die toestaan om voedsel dat niet volledig gaar is op vrijdag op een uitgeschakelde plata te plaatsen, behoren R. Shlomo Zalman Auerbach (Minĥat Shlomo 2:34); Or Le-Tziyon 2:30:18; en R. Ovadia Yosef (Yabi'a Omer 10:26, waar hij andere Aĥaronim noemt die soortgelijk beslissen). Dezelfde wet zou ook van toepassing zijn op een broodbakmachine. Zie Harĥavot.

Bron ↗