03. Kiddush over wijn

De Wijzen stelden de recitatie van kiddush over wijn in, omdat het de meest waardige drank is, daar zij zowel voeding als vreugde verschaft. Zij stelden eveneens in dat over andere vreugdevolle mitswot een berakha over een beker wijn wordt uitgesproken, zoals bij verloving, bruiloften (wanneer de zeven zegeningen – Sheva Berakhot – worden gereciteerd) en brit mila. De bijzondere status van wijn komt ook tot uitdrukking in het feit dat er een speciale berakha voor werd ingesteld. Voordat we de meeste dranken drinken, reciteren we de algemene berakha van She-hakol, en na het beëindigen van de drank reciteren we de korte berakha aĥarona, Borei Nefashot. Bij wijn echter reciteren we Ha-gafen voor het drinken en Al Ha-gefen daarna. Een andere wet geeft uitdrukking aan de bijzondere status van wijn. Hoewel de berakha ervan verschilt van die van andere dranken, ontslaat het reciteren van Ha-gafen over wijn de persoon die drinkt van het uitspreken van berakhot over enige andere drank.

Idealiter, om de mitswa te verheerlijken, dient kiddush gemaakt te worden over een goede wijn, een wijn waarvan degene die kiddush maakt werkelijk geniet. Als er geen wijn beschikbaar is, dient men op vrijdagavond kiddush over brood te maken en op de Shabbatdag over een alcoholische drank zoals bier of wodka. Als er geen dergelijke drank beschikbaar is, mag hij ook overdag kiddush over brood maken.[2]

De recitatie van kiddush over wijn heeft een diepe betekenis. In het algemeen komt heiligheid in de spirituele wereld op een sobere en ernstige wijze tot uitdrukking, terwijl in de materiële wereld de kwade neigingen tot lust, hoogmoed en spot duidelijker zichtbaar zijn. Daarom houden niet-Joodse spirituele leiders zich vaak verre van vreugde en jubel, omdat deze hen waarschijnlijk verleiden tot verachtelijke lichamelijke begeerten. Bij Joden is dit niet het geval. Wij heiligen Shabbat met wijn om de heiligheid van Shabbat uit te drukken, die zich zowel in de spirituele als in de materiële wereld openbaart. Vreugde en jubel kunnen, wanneer ze juist worden gericht, onze ware partners zijn in het openbaren van heiligheid in de wereld. Dat is het punt van Shabbat – heiligheid te openbaren door Tora-studie en door feestelijke maaltijden, door gebed en door kiddush over wijn. Dit komt overeen met de uitspraak van de Wijzen: “Wie op vrijdagavond kiddush over wijn reciteert, wordt een lang leven geschonken in deze wereld en in de toekomende wereld” (Pirkei De-Rabbi Eliezer 19).

[2]. De poskim zijn het oneens over de vraag of men kiddush mag maken over ĥamar medina. Ĥamar medina, de “wijn van het land”, is een respectabele alcoholische drank zoals likeur (zie 8:4 hieronder). Volgens Ri mag men, wanneer er geen wijn beschikbaar is, kiddush maken over ĥamar medina, terwijl men dat volgens Rambam niet zou moeten doen. Evenzo bestaat er onenigheid over het gebruik van brood. De meeste poskim menen dat men bij afwezigheid van wijn kiddush over brood mag maken, aangezien brood, als de ruggengraat van de maaltijd, verbonden is met de mitswot van Shabbat. Volgens Rabbeinu Tam echter mag men, zelfs als er geen wijn is, geen kiddush over brood maken. De uitspraak van SA 272:9 (gebaseerd op Rosh) is dat wie geen wijn heeft op vrijdagavond kiddush over brood dient te maken, in navolging van de meerderheid van de poskim. Op de Shabbatochtend echter verdient het de voorkeur om kiddush over bier te maken. Aangezien er geen speciale berakha is voor de kiddush overdag, zal het, als men kiddush over brood maakt, niet duidelijk zijn dat hij überhaupt kiddush maakt, daar hij wellicht elke dag brood eet. Daarom is het beter om bier te gebruiken, en daarna “ha-motzi” over het brood te reciteren. In Europa, waar wijn zeer duur was, waren velen soepel en maakten zij kiddush overdag over bier. Alleen voor de op de Tora gebaseerde kiddush van vrijdagavond stonden zij erop wijn te gebruiken (MB 272:29). Tegenwoordig echter, nu wijn gemakkelijk verkrijgbaar is, dient men zowel ’s nachts als overdag kiddush over wijn te maken. Als men wel kiddush over brood maakt, dient hij één olijfgrootte (kezayit) te eten als onderdeel van de kiddush en nog een kezayit als onderdeel van de maaltijd (SSK 54:21).

Bron ↗