17. De melacha van Dash

De melacha van Dash houdt in dat de graankorrels van hun halmen worden gescheiden. Dit wordt doorgaans gedaan met behulp van een werktuig of een dier (zoals uitgelegd in paragraaf 1). Aldus heeft iemand die met de hand kaf doorneemt om de korrels te scheiden geen Tora-verbod overtreden, aangezien hij Dash niet op de gebruikelijke wijze met een werktuig uitvoert. De Wijzen verbieden dit echter, omdat hij toch de tarwekorrels van de halmen scheidt. Dit alles is op voorwaarde dat hij de halmen met zijn handen van de korrel afwrijft, zonder een shinui. Als hij onbewerkte tarwe wil eten, mag hij de halmen met een shinui afwrijven; bijvoorbeeld door zijn vingertoppen te gebruiken in plaats van de palm van zijn hand.[21]

Het verbod van Dash is niet beperkt tot granen. Veeleer is elke handeling die voedsel uit zijn natuurlijke omgeving scheidt een overtreding van Dash. Daarom mag men peulvruchten zoals erwten of bonen niet uit hun peulen halen. Dit doen op de manier waarop het commercieel voor enorme hoeveelheden producten wordt gedaan is een Tora-verbod, terwijl dit met de hand doen een rabbijnse overtreding is. Men mag dit echter met de hand met een shinui doen. Als de peulen groen en eetbaar zijn, dan mag men de peulvruchten zonder een shinui verwijderen, omdat het verbod van Dash alleen geldt wanneer de schil oneetbaar is (MB 319:21).

Er is een tolada van Dash genaamd Mefarek, die inhoudt dat het ene ding uit het andere wordt verwijderd, en het vormt eveneens een Tora-verbod. Dit omvat het uitpersen van druiven en olijven (zoals hieronder zal worden uitgelegd, 12:8) en het melken van een dier (zoals hieronder uitgelegd, 20:4). Evenzo, als men geïnteresseerd is in de vloeistof die in een kledingstuk is opgenomen, mag men deze er niet uitpersen. De Rishonim zijn het oneens over hoe ernstig deze handeling is. Volgens Rambam en Ramban is het uitpersen van kleding om de erin opgenomen vloeistof te onttrekken rabbijns verboden, terwijl het volgens Rabbeinu Tam en Rosh verboden is door Tora-wet (zoals uitgelegd in Harĥavot).

Hoewel een vrouw haar kind mag zogen, is het voor haar door Tora-wet verboden melk in een houder af te kolven vanwege de tolada van Mefarek (SA 328:34-35). Als de borsten van een vrouw gestuwd zijn en zij daardoor lijdt, mag zij melk afkolven op zodanige wijze dat het verloren gaat, hetzij in de gootsteen, hetzij in een vat dat iets bevat dat de melk zal bederven. Dit komt doordat wanneer de melk verloren gaat, het betrokken verbod slechts rabbijns is, en de Wijzen zijn mild waar pijn wordt veroorzaakt (SA 330:8). Men mag ook een elektrische borstkolf op een tijdschakelaar aansluiten en vervolgens melk afkolven wanneer het apparaat aangaat (zie hieronder, 28:7).

[21]. Volgens Rif, Rambam, Rosh en Ramban verwijst de in Beitza 13b verleende toestemming om tarwehalmen handmatig met een shinui af te wrijven naar Shabbat, terwijl men dit op Yom Tov zelfs zonder een shinui mag doen. Volgens Rashi en Tosafot verwijst de toestemming om de halmen met de hand met een shinui af te wrijven naar Yom Tov, terwijl men op Shabbat zelfs met een shinui een rabbijns verbod zou overtreden. De halacha is in overeenstemming met degenen die mild zijn, aangezien dit de mening is van de meeste poskim. Bovendien is dit een geval van twijfel over een rabbijnse mitswa, waarbij wij in het algemeen mild zijn. Dit is ook de uitspraak van SA 319:6. Zie Rema 510:1.

Bron ↗