07. De Haftara

De Wijzen stelden in dat er, naast de Tora-lezing, ook een openbare lezing uit de Profeten moet zijn over een onderwerp dat verband houdt met hetzij de Tora-lezing, hetzij de tijd van het jaar. Vóór deze lezing wordt één berakha uitgesproken, en vier erna. Deze lezing wordt de haftara genoemd, wat "afsluiting" betekent, want daarmee wordt de Tora-lezing afgesloten.

De haftara werd ingesteld naar aanleiding van een keizerlijk decreet dat Joden niet uit de Tora mochten lezen, op straffe van de dood. Aangezien het decreet echter niet van toepassing was op het lezen uit de Profeten, stelden de Wijzen van die tijd in dat gemeenten in plaats van de Tora uit de Profeten zouden lezen. Zij stelden voorts in dat de lezing uit de Profeten gemodelleerd zou worden naar de Tora-lezing, met berakhot ervoor en erna, en met zeven aliyot. Nadat het decreet was herroepen en de Tora-lezing werd hervat, verordenden de Wijzen dat gemeenten elke week uit de Profeten zouden blijven lezen, maar nu werden er speciale berakhot voor ingesteld. Aangezien zij, toen het decreet van kracht was, zeven mensen uit de Profeten hadden laten lezen, die elk minimaal drie verzen lazen, stelden zij in dat de maftir (de persoon die de haftara leest) minimaal 21 verzen zou lezen. Als de geselecteerde passage uit de Profeten echter korter is dan 21 verzen, sluiten wij de lezing af wanneer het onderwerp is afgerond, zelfs als het minder dan 21 verzen zijn (SA 284:1; MB ad loc. 2).

Om aan te tonen dat de haftara niet zo belangrijk is als de Tora-lezing, werd verordend dat de maftir eerst een paar verzen uit de Tora-rol zou lezen, en pas daarna uit de Profeten. Strikt genomen mag de zevende oleh de haftara lezen, maar de gewoonte is om de opvatting te volgen dat de maftir niet een van de zeven olim zou moeten zijn. Daarom wordt, nadat de zeven olim het lezen van de parsja hebben voltooid, de Halve Kaddish gereciteerd, waarmee de Tora-lezing wordt afgesloten. Dan wordt de maftir opgeroepen om een paar verzen uit de Tora-rol te lezen, en vervolgens gaat hij verder met het lezen van de haftara uit de Profeten.

Sommigen stellen dat, net zoals de Tora uit een perkamenten rol wordt gelezen, ook de haftara uit een perkamenten rol moet worden gelezen (Levush). Veel Aĥaroniem stellen echter dat de haftara uit een gedrukt boek mag worden gelezen. Het is beter om die te lezen uit een boek dat de volledige tekst bevat van het bijbelboek waaruit de haftara is geëxcerpeerd, maar als dit niet beschikbaar is, mag men lezen uit een boek dat alleen de verzen van de haftara bevat, zoals het geval is bij veel van onze gedrukte ĥumashim (MA; Eliya Rabba; MB 284:1).

Sommigen hebben de gewoonte dat de hele gemeente de haftara gezamenlijk leest; het is echter juister dat de persoon die voor maftir wordt opgeroepen of de ĥazan die alleen leest, terwijl de gemeente naar zijn lezing luistert. Wie met gedempte stem wil meelezen, mag dat doen zolang hij de persoon naast hem niet stoort (MB 284:11; BHL ad loc.).

Bron ↗