15. Op Shabbat voorbereiden voor doordeweekse dagen, en het opruimen van huis en tafel

Shabbat is bedoeld om heiligheid en rust in ons leven te brengen. Zich op Shabbat inspannen om voor de week voor te bereiden, doet afbreuk aan zijn eer, en daarom verboden de Wijzen dit te doen.

Zo mag men op Shabbat de bedden niet opmaken ter voorbereiding op het slapengaan op zaterdagavond. Men mag de bedden op Shabbat echter wel opmaken opdat de slaapkamer er op Shabbat netjes uitziet. Evenzo mag men een tafel afruimen opdat het huis er op Shabbat netjes uitziet. Om dezelfde reden mag men, als se'uda shlishit ruim vóór het einde van Shabbat afgelopen is, de tafel afruimen en het serviesgoed in de gootsteen zetten. Maar als se'uda shlishit pas enkele minuten vóór het einde van Shabbat eindigt, of als men niet van plan is in de kamer te blijven waar die geserveerd is, zodat het afruimen van de tafel niet omwille van Shabbat is maar omwille van de week, mag men de tafel niet afruimen. Wie dat doet, spant zich op Shabbat in ter voorbereiding op daarna (m. Shabbat 113a; MB 302:19).

Men mag serviesgoed afwassen als het op enig moment op Shabbat opnieuw gebruikt zal worden. Als er veel serviesgoed gebruikt is, en er slechts één beker nodig is voor later gebruik op Shabbat maar er geen schone bekers meer zijn, mag men alle bekers afwassen, aangezien hij elk daarvan zou kunnen gebruiken. Evenzo mag hij, als hij één bord nodig heeft maar er geen schoon zijn, alle borden afwassen en er één van gebruiken. Als hij echter niet van plan is er gedurende Shabbat enig van te gebruiken, mag hij er geen enkel afwassen (Shabbat 118a; SA 323:6; MB 323:26).

Wie zelfs door de week nooit vuile vaat in de gootsteen laat staan, en die het gevoel heeft dat een stapel vuile vaat die urenlang in de gootsteen blijft staan afbreuk doet aan de eer van Shabbat, mag de vaat afwassen, zelfs als die gedurende Shabbat niet opnieuw gebruikt zal worden, opdat zijn huis schoon zal zijn ter ere van Shabbat. Maar zelfs in dit geval mag hij de pannen niet afwassen, aangezien zij muktzeh zijn en lastig werk vereisen (Responsa Maharshag, OĤ 1:61; Tzitz Eliezer 14:37). (We hebben in 13:4-5 al gezien hoe een tafel schoongemaakt moet worden waarop water of sap gemorst is, en in 15:9 hoe de vloer schoongemaakt moet worden.)

Men mag een talit niet opvouwen opdat die voor de volgende Shabbat ongekreukt zal zijn. Men mag die echter wel opvouwen opdat die op Shabbat niet op een oneerbiedige manier blijft rondslingeren (zie boven 13:9).

Men mag op Shabbat niet voor doordeweekse dagen voorbereiden, zelfs niet wanneer er een mitswa bij betrokken is. Men mag bijvoorbeeld geen Torarol oprollen naar de passage die in de komende week of de volgende Shabbat gelezen zal worden (MB 667:5). Indien nodig mag men de Torarol naar de volgende lezing rollen en er vervolgens enkele verzen uit bestuderen, opdat het rollen ook op Shabbat een doel zal dienen (AHS 667:2). Men mag een boek naar de synagoge brengen als het na Shabbat nodig is, zolang men er op Shabbat ook een beetje uit bestudeert.

Op Shabbat mag men studeren voor een toets in een Tora-onderwerp dat voor de komende week gepland staat, aangezien het bestuderen van deze onderwerpen op zichzelf een mitswa is. Het is echter gepast om op Shabbat niet te studeren voor toetsen in seculiere vakken. Ten eerste moet Shabbat aan Torastudie gewijd worden. Ten tweede is het voornaamste doel van de leerling bij het studeren om te slagen voor zijn toets, niet om kundiger te worden. In geval van nood mag men soepel zijn, aangezien er een intrinsieke waarde aan seculiere studies is. Daarentegen mag men op Shabbat geen vreemde taal studeren, omdat zulke studie geen intrinsieke waarde heeft. Het is ook verboden te studeren voor een toets in een vak dat normaal gesproken schrijfoefeningen omvat, omdat (zoals we gezien hebben) men op Shabbat alleen mag lezen wanneer er geen zorg is dat men er uiteindelijk toe komt te schrijven of uit te wissen.

Men behoort op Shabbat niet te zeggen: "Ik ga nu slapen, zodat ik na Shabbat energie zal hebben." Dit doet afbreuk aan Shabbat, aangezien hij die gebruikt ter voorbereiding op doordeweekse dagen. Als hij dit echter niet uitspreekt maar er alleen aan denkt, is het niet verboden, aangezien slapen op Shabbat een genot is (Sefer Ĥasidim; MB 290:4; zie boven 5:3).

Wanneer Yom Tov volgt op Shabbat, mag men op Shabbat niet voor Yom Tov voorbereiden. Be-di'avad, als iemand op Shabbat iets voor daarna voorbereid heeft, mag hij profijt trekken van zijn handelingen.

Bron ↗