07. Het kiezen van een ziekenhuis en een arts

Wanneer men een ernstig zieke of een vrouw in barensnood naar het ziekenhuis moet rijden, dient men naar het dichtstbijzijnde ziekenhuis te rijden, om extra Shabbat-ontheiliging te voorkomen. Zelfs als er betere ziekenhuizen beschikbaar zijn, is er voor routinematige zaken, zoals bevallingen en de behandeling van verwondingen en veelvoorkomende ziekten, geen wezenlijk verschil tussen ziekenhuizen, en daarom rijdt men naar het dichtstbijzijnde. Zelfs als de patiënt of de vrouw in barensnood een verder gelegen ziekenhuis verkiest omdat het goedkoper is, mooiere kamers heeft, of gunstiger gelegen is voor familieleden die haar zullen willen bezoeken, mag men, aangezien dit geen medische overwegingen zijn, op Shabbat om geen van deze redenen verder rijden. Evenzo, als een vrouw voor Shabbat van huis is en in barensnood raakt, dient zij naar een plaatselijk ziekenhuis te gaan.

Wanneer een geval ingewikkelder is en er een medische reden is om een verder gelegen ziekenhuis te verkiezen, mag men daarheen rijden op Shabbat. Bijvoorbeeld, als het verder gelegen ziekenhuis gespecialiseerd is in de behandeling van de ziekte van de patiënt, of als de ziekte complex is en het verder gelegen ziekenhuis de patiënt al kent en daarom sneller de juiste behandeling kan bieden, mag men de patiënt daarheen rijden. Zo ook, als de zwangerschap van een vrouw als hoogrisico wordt beschouwd en het verder gelegen ziekenhuis een protocol gereed heeft voor haar behoeften, mag men haar daarheen rijden op Shabbat. Alles dient te gebeuren in overeenstemming met de algemeen aanvaarde medische aanbevelingen. Hoe ingewikkelder en moeilijker het geval, hoe verder men mag reizen om de beste zorg te waarborgen. Dus als er slechts een gering medisch voordeel is, mag men slechts iets verder reizen om dat voordeel te verkrijgen. Immers, ook door de week wordt zieken en vrouwen in barensnood niet aangeraden om voor elk klein medisch probleem lange afstanden naar de beste ziekenhuizen af te leggen. Zo ook mogen zij op Shabbat niet verder reizen om de beste ziekenhuizen te bereiken, aangezien de algemeen aanvaarde medische aanbevelingen dit niet vereisen.

Als een vrouw in barensnood beweert dat zij betere medische zorg zal krijgen in een verder gelegen ziekenhuis, zelfs als haar bewering geen realistische grondslag heeft, mag men iets verder rijden om haar gerust te stellen, maar niet veel verder. Zelfs wanneer men de rit om een medische reden mag verlengen, dient dit binnen redelijke grenzen te blijven.

In het algemeen verdient het de voorkeur om naar een ziekenhuis te gaan dat in overeenstemming met de halacha opereert. Op Shabbat mag men iets verder reizen om zo'n ziekenhuis te bereiken. Op deze manier zal er minder Shabbat-ontheiliging in het ziekenhuis plaatsvinden, en zal de patiënt zich meer op zijn gemak voelen. Men dient hiervoor echter niet veel verder te reizen.[7]

[7]. Als het verder gelegen ziekenhuis een medische benadering heeft die meer in overeenstemming is met de visie van de patiënt of de zwangere vrouw (bijvoorbeeld een voorkeur voor natuurlijke bevallingen boven keizersneden), mag men verder reizen om er te komen. Aangezien dit echter geen duidelijk voordeel is, en in de meeste gevallen dit verschil in visie geen rol speelt, dient men hiervoor niet veel verder te reizen om het verkozen ziekenhuis te bereiken. Volgens R. Eliezer Waldenberg moet men, als er geen medische reden is om een verder gelegen arts te verkiezen, maar de patiënt gelooft dat de verder gelegen arts beter is, naar de patiënt luisteren en de verkozen arts bellen, zelfs wanneer dit extra Shabbat-ontheiliging met zich meebrengt (Tzitz Eliezer 13:55-56). Zoals de Yerushalmi stelt: "Een mens verdient het niet om door zomaar iedereen genezen te worden" (y. Nedarim 4:2). Hij leidt dit ook af uit AZ 55a, dat spreekt over lijden dat voortvloeit uit de behandeling door een bepaalde arts. Daarom moet men luisteren naar een patiënt die een specifieke arts eist. SSK 32:38 stelt iets soortgelijks, evenals R. Yitzĥak Zilberstein (Torat Ha-yoledet 7:2), die eraan toevoegt dat als een vrouw in barensnood voelt dat de kwaliteit van de medische zorg beter is in het verder gelegen ziekenhuis, men daarheen mag reizen. Hij citeert R. Scheinberg (n. 4), die zegt dat men onder normale omstandigheden op het dichtstbijzijnde ziekenhuis dient te vertrouwen, aangezien wij geen extra Shabbat-ontheiliging toestaan om de patiënt gerust te stellen, tenzij het een situatie betreft waarin de Wijzen ons zeggen dat hij in gevaar zal verkeren als wij hem niet geruststellen.

Naar mijn mening mag men, als er geen wezenlijke medische reden is om het verder gelegen ziekenhuis te verkiezen, maar de patiënt desondanks voelt dat het verder gelegen ziekenhuis medisch superieur is, iets verder reizen, maar niet veel verder. De reden hiervoor is dat wij voor een levensgevaarlijk zieke op Shabbat alles doen wat wij door de week zouden doen (Rambam; SA 328:3). Verder gaan dan dit is echter overdreven toegeeflijk. Door de week is het de medische opvatting dat het juist is om iets verder te reizen om een ernstig zieke of een vrouw in barensnood gerust te stellen, maar dat het niet nodig is om veel verder te reizen. Een mogelijke onderbouwing voor dit standpunt is te vinden in een ander gebied van het Shabbat-recht: tijdens een besnijdenis mag men stukjes huid wegsnijden die de besnijdenis niet ongeldig maken, ook al zou het wegsnijden ervan op Shabbat anders door de Tora-wet verboden zijn (Shabbat 133b; SA 331:2). Dit komt doordat, zodra de besnijdenis voorrang heeft boven Shabbat, alles wat deel uitmaakt van het besnijdenisproces er eveneens voorrang boven heeft (Rashi). Aldus mag men, zodra men op Shabbat mag reizen, de rit zogezegd iets verlengen om het ziekenhuis te bereiken dat de patiënt medisch superieur acht. De rit echter sterk verlengen zou betekenen dat de patiënt het extra reizen niet langer als een toevoeging aan de basisrit zou beschouwen, maar veeleer als een aparte rit – die alleen mag worden ondernomen als zij een leven kan redden. Daarentegen dient, als de patiënt toegeeft dat het verder gelegen ziekenhuis niet medisch superieur is, maar hij er enkel een beter gevoel bij heeft, de rit in het geheel niet verlengd te worden. Zie Torat Ha-yoledet hfst. 7, einde van n. 4. Wij dienen hieraan toe te voegen dat er in het geval van een complexe ziekte soms een medisch voordeel kan zijn als de patiënt persoonlijk bekend is met een lid van het medische personeel.

1. Zilberstein wijst erop dat men de reistijd niet dient te verlengen om een ziekenhuis te bereiken louter omdat het hogere kashrut-normen heeft. Als het verder gelegen ziekenhuis er echter een punt van maakt om Shabbat-ontheiliging tot een minimum te beperken, kan het zijn dat het de voorkeur verdient om daarheen te reizen, vanwege het principe (Menaĥot 63b, 72a) dat het beter is om één melakha vele malen te overtreden dan verscheidene melachot elk een paar keer (Torat Ha-yoledet 7:3-4). Wij dienen hieraan toe te voegen dat het ook kan zijn dat de zieke meer vertrouwen heeft in het medische personeel van het religieuze ziekenhuis, in welk geval men iets verder mag reizen om het te bereiken.

Als een vrouw in barensnood een ambulancechauffeur vertelt dat zij het verder gelegen ziekenhuis verkiest omdat zij voelt dat het medisch superieur is, maar de werkelijke reden voor haar voorkeur is dat haar familie haar zal kunnen bezoeken, dan is de daaruit voortvloeiende Shabbat-ontheiliging haar verantwoordelijkheid, aangezien de chauffeur geen manier heeft om te weten dat zij liegt. Vanuit zijn gezichtspunt kan dit een geval van levensredding zijn, op grond waarvan men Shabbat ontheiligt.

Bron ↗