04. Liften

Men mag op Shabbat geen lift bedienen. Het indrukken van de liftknoppen brengt Tora-verboden met zich mee of, op zijn minst, rabbijnse verboden. Sommige "Shabbat-liften" zijn echter zo ingesteld dat zij automatisch werken: zij worden vóór Shabbat zo afgesteld dat zij op elke verdieping of om de andere verdieping stoppen, waarbij de deuren vanzelf gedurende een vooraf bepaalde tijd opengaan en vervolgens vanzelf weer sluiten. De lift vervolgt dan zijn weg. Onder de poskim bestaat verschil van mening over deze liften.

Sommigen verbieden het gebruik van een Shabbat-lift, omdat zij van mening zijn dat het gebruik ervan een doordeweekse activiteit is. Bovendien zorgt het betreden van de lift ervoor dat de motor meer elektriciteit verbruikt wanneer de lift omhoog en omlaag gaat (Ĥelkat Yaakov, OĤ §144; Minĥat Yitzĥak 3:60; Ĥut Shani vol. 1, p. 206; R. Shmuel Wosner).

Anderen menen dat men met een Shabbat-lift wel omhoog mag gaan, maar niet omlaag. Dit komt doordat wanneer de lift omlaag gaat, het extra gewicht helpt om elektriciteit op te wekken. Zo heeft degene die met de lift meegaat een aandeel in het opwekken van elektriciteit (R. Levi Yitzĥak Halperin, Ma'aliyot Be-Shabbat).

Een derde mening houdt in dat een Shabbat-lift gebruikt mag worden. Aangezien de instellingen vóór Shabbat zijn ingesteld, en er op Shabbat geen handeling verricht hoeft te worden om de lift te laten werken, is er geen verbod. Het feit dat de lift een systeem heeft dat het gewicht van de passagier bepaalt, wat op zijn beurt de motor vertelt hoeveel vermogen er gebruikt moet worden, en zelfs gebruikmaakt van het extra gewicht om elektriciteit op te wekken, is voor de passagier van geen belang. Zolang de lift volgens zijn instellingen omhoog en omlaag gaat, geeft de passagier niets om de elektriciteitsbesparende mechanismen van de lift. Daarom zijn de handelingen die indirect door zijn betreden van de lift worden veroorzaakt, helemaal niet aan hem toe te schrijven (het is een psik reisha de-lo niĥa lei via grama; dit is het standpunt van R. Yosef Eliyahu Henkin; R. Isser Yehuda Unterman; R. Shlomo Zalman Auerbach in SSK 23:58; Prof. Ze'ev Lev in Teĥumin 2; en R. Yisrael Rosen in Teĥumin 5.)

In de praktijk is het soepele standpunt het primaire standpunt, terwijl degenen die streng zijn lof verdienen. In geval van nood mogen zelfs degenen die normaal gesproken streng zijn soepel zijn. Degenen die soepel zijn moeten erop letten dat zij de Shabbat-lift niet betreden of verlaten op het moment dat de deur op het punt staat te sluiten, om te voorkomen dat zij hem opnieuw laten openen. Zelfs voor degenen die soepel zijn is het beter wanneer het automatische systeem wordt geprogrammeerd onder toezicht van een organisatie die gespecialiseerd is in halacha en techniek, aangezien dit kan helpen verzekeren dat het betreden van de lift geen licht of iets dergelijks inschakelt en de verboden die volgens het strenge standpunt aan de orde zijn tot een minimum beperkt.[5]

[5]. Het soepele standpunt is het primaire standpunt, aangezien de redenering ervan dwingend is. Bovendien lijkt het niet redelijk om het betreden van een lift als erger te beschouwen dan grama (aangezien dit geen directe handeling is maar ko'aĥ sheni). Sommigen zijn zelfs le-khatĥila soepel in een geval van grama (Taz 514:7). Het is waar dat de meeste poskim grama alleen toestaan in gevallen van nood (SA 334:22), maar hier is de grama gecombineerd met een psik reisha, dus is het zelfs le-khatĥila toegestaan (Minĥat Shlomo 1:10:6; zie boven 9:9 en Harĥavot). In ieder geval is, zelfs volgens degenen die het betreden van een Shabbat-lift niet toestaan, het verbod rabbijns, aangezien degene die de lift betreedt niet de bedoeling heeft een melacha te verrichten. Aangezien de poskim het oneens zijn, volgt de wet het beginsel dat wij soepel zijn in gevallen van twijfel over een rabbijnse regel.

Bron ↗