08. Vlekken en stof verwijderen

Zoals we hierboven zagen (paragraaf 3), wordt Kibus gewoonlijk uitgevoerd met water of andere reinigingsmiddelen. Maar zelfs wanneer men geen water gebruikt, mag men geen vlekken uit kleding verwijderen door te boenen op de manier waarop men doet bij het wassen. Men mag een vlek echter wel verwijderen met behulp van een shinui. Er zijn twee soorten vlekken: lichte vlekken en ernstige vlekken. Lichte vlekken mogen worden verwijderd met een kleine shinui. Indien nodig mogen ernstige vlekken worden verwijderd met een grote shinui. Laten we dit toelichten.

Een lichte vlek is er een die de eigenaar van de kleding er niet van zou weerhouden om die in het openbaar te dragen. De Wijzen verbieden het verwijderen van zo'n vlek door te boenen op de manier waarop men dat gewoonlijk doet bij het met de hand wassen ervan. Men mag deze soort vlek echter verwijderen door op een ongebruikelijke manier te boenen. Daarom mag men proberen de vlek te verwijderen door eraan te krassen met een nagel of een mes. Na een korte pauze van enkele seconden mag hij er opnieuw aan schrapen. Dit is omdat het, zolang hij tussen de pogingen stopt, niet lijkt op het boenen van kleding om die te wassen. Evenzo mag men de vlek verwijderen met één veeg van een droge doek of zakdoek. Indien nodig mag men, na een pauze van enkele seconden, de vlek een tweede keer met de doek wrijven. Zolang het boenen niet onafgebroken is, wordt het niet beschouwd als de normale manier om kleding te wassen.

Als de vlek zo ernstig is dat men de bevlekte kleding niet in het openbaar zou dragen, mag de vlek niet worden verwijderd door eraan te schrapen of die met een doek te wrijven, omdat dat precies de manier is waarop men zo'n vlek doordeweeks zou verwijderen. Er zijn zelfs Rishonim die menen dat dit door de Tora verboden is. Als echter een grote shinui wordt gebruikt, zijn de poskim het oneens over de vraag of er nog steeds een rabbijns verbod bestaat om de vlek te verwijderen. Indien nodig vertrouwen we op de mening van degenen die soepel zijn. Daarom mag zo'n vlek in tijd van nood worden verwijderd met een grote shinui. Men zou bijvoorbeeld de bevlekte kleding die men draagt tegen een deur, kast of bed kunnen wrijven. Of, als men de bevlekte kleding draagt, mag men de vlek wegwrijven of -schrapen door de mouw met de vlek te nemen en met de andere, onbevlekte mouw de vlek eraf te wrijven of te schrapen op een manier die niet op normaal boenen lijkt. Als de vlek dik is, mag het grootste deel ervan worden verwijderd door eraan te schrapen met een nagel of een mes, of door die met een doek te wrijven, zolang de hele vlek niet op deze manier wordt verwijderd. De rest moet worden verwijderd met een grote shinui.

Wie zijn kleding stoffig krijgt, mag het stof niet op de normale manier verwijderen door de kleding uit te schudden, erop te slaan of die te wrijven. Men mag de kleding echter met de vinger wegtikken, want dit is een grote shinui. Wanneer een bank stoffig is, mag men er echter op slaan om het stof te verwijderen. Aangezien een bank niet wordt beschouwd als kleding waarin men zich geneert om gezien te worden, wordt het uitkloppen van het stof niet als Kibus beschouwd. Men mag de bank echter niet boenen op de manier waarop men die gewoonlijk schoonmaakt.

Als er iets ongewenst op een kledingstuk rust maar er op geen enkele manier aan vastzit, mag het worden verwijderd. Daarom mag men een veer, katoen, een draad of iets dergelijks van kleding verwijderen (Rema 302:1; SSK 15:33).[6]

[6]. Er zijn twee relevante halachische discussies die deze beslissing onderbouwen. De eerste is te vinden in Shabbat 141a: "R. Kahana zei: 'Wat betreft de klei op iemands kleding, men mag die er aan de binnenkant afwrijven, maar niet aan de buitenkant.'" Het verbod is rabbijns omdat wrijven en boenen op wassen lijken. Shabbat 140a voegt eraan toe dat men een sjaal niet mag boenen om die helderder te maken. Dit is ook de beslissing van SA 302:5, 7. Aĥaronim zijn het oneens over een vlek die meerdere keren met een mes of een nagel moet worden geschraapt om die helemaal te verwijderen. Taz 302:6 meent dat schrapen niet op Kibus lijkt en is toegestaan, terwijl MB 302:36 en BHL 302:7 s.v. "de-havei" menen dat het verboden is. Dit is de gangbare beslissing. Maar als men tussen elke schraapbeweging pauzeert, is het toegestaan, aangezien dit niet op Kibus lijkt.De tweede halachische discussie betreft een meningsverschil of men stof mag uitschudden uit een nieuwe zwarte mantel, indien de eigenaar die in zo'n staat niet buiten zou dragen. Volgens Tosafot, Rabbeinu Tam, Rosh, Magid Mishneh in naam van Rashba, Ran, Mordechai en Raavad mag men het stof uit de mantel schudden, aangezien er geen Tora-verbod van Kibus bestaat zonder reinigingsmiddel – water of een andere substantie. Volgens Behag, Rabbeinu Ĥananel, Rashi, Or Zaru'a, Yere'im, Sefer Ha-Teruma en Shibolei Ha-leket is het door de Tora verboden. Aangezien het stof de eigenaar zozeer hindert dat hij de kleding pas zal dragen nadat die is gereinigd, wordt het reinigen ervan beschouwd als een handeling van Kibus. Aangezien de normale manier om stof van kleding te verwijderen is om die uit te schudden, is dit door de Tora verboden. Dezelfde wet geldt voor een vlek die zo ernstig is dat men het kledingstuk niet buiten zou dragen. Het op de normale manier verwijderen van de vlek zou volgens het strenge standpunt door de Tora verboden zijn (zie SHT 302:41 en BHL 302:1 s.v. "alei"). De Gemara (Shabbat 147a) beperkt het verbod op uitschudden inderdaad tot een nieuw zwart kledingstuk waarover de eigenaar kieskeurig is, en velen beslissen in de praktijk zo, waaronder SAH 302:1 en Ketzot Ha-shulĥan §116, Badei Ha-shulĥan §3. BHL loc. cit. verduidelijkt echter dat van iedereen wordt aangenomen dat hij kieskeurig is over een nieuw zwart kledingstuk; maar als de eigenaar kieskeurig is over een ander type kleding, dan is het volgens het strenge standpunt zelfs als het niet nieuw en zwart is door de Tora verboden om zulke kleding te reinigen. In de praktijk volgt het standpunt van SA 302:1 de meeste Rishonim, die soepel zijn. Dit is ook het standpunt van Yalkut Yosef 302:10, behalve dat het naar zijn mening de voorkeur verdient om het stof met een shinui te verwijderen. Rema 302:1 schrijft dat het de voorkeur verdient om streng te zijn. Volgens Eliya Rabba eist de halacha strengheid, aangezien veel Rishonim streng zijn, en bovendien is het een geval van twijfel over een Tora-wet. Dit is ook de mening van MB 302:6; Ben Ish Ĥai, Jaar 2, Vayeĥi 8; en SSK 15:26-30. Or Le-Tziyon 2:24:1 stelt echter dat, hoewel het juist zou zijn om te wijken voor degenen die streng zijn, men, aangezien hier de menselijke waardigheid (kevod ha-briyot) op het spel staat, soepel kan zijn en stof of een vlek kan verwijderen met een shinui, wat het meningsverschil terugbrengt tot het niveau van een rabbijns verbod. Dienovereenkomstig mag men het stof van kleding verwijderen met een shinui, zoals wegtikken met de vinger.

Laten we terugkeren naar het geval van een vlek waarover de eigenaar kieskeurig is. Doordeweeks zou men die verwijderen door te schrapen. Volgens het strenge standpunt is dit daarom door de Tora verboden. Aangezien dit een geval van onzekerheid over een Tora-aangelegenheid is, zijn we streng (zie BHL loc. cit. met aanhaling van Behag; SSK 15:27). Als men echter een grote shinui gebruikt, zoals het wrijven van de bevlekte kleding die men draagt tegen de deur, dan zouden zelfs degenen die streng zijn het ermee eens zijn dat het verbod nu enkel rabbijns is. Volgens degenen die soepel zijn, is het, aangezien deze handeling van wrijven geen normale handeling van Kibus is, toegestaan. Men mag op deze beslissing vertrouwen, aangezien het de meerderheidsopinie is, het meningsverschil een rabbijnse wet betreft, en het kevod ha-briyot aangaat. Als men slechts een deel van de vlek verwijdert door die één keer te schrapen of af te vegen, wat niet de normale manier is om een vlek te reinigen, mag men daarna de rest van de vlek verwijderen met een grote shinui.

Bron ↗