17. Wekkers, horloges en digitale fotolijsten

Als een elektrische wekker op Shabbat afgaat, mag men hem niet uitschakelen, omdat dat het gebruik van elektriciteit met zich meebrengt. Als het geluid storend is, mag de wekker in dekens worden gewikkeld en worden verplaatst naar een plek waar hij niet te horen is. Is er geen manier om het geluid te beperken, en is het rinkelen zo luid dat het moeilijk is om te rusten, dan mag men het alarm uitschakelen met een shinui. Dit volgt het beginsel dat een shvut di-shvut omwille van een mitswa is toegestaan (zoals uitgelegd in het vorige gedeelte).

Voordat het alarm daadwerkelijk afgaat, mag men op een knop drukken om het te deactiveren. Evenzo mag men de wijzers van een analoge klok verzetten om het tijdstip waarop het alarm zal afgaan uit te stellen. Echter, men mag de tijd alleen vervroegen omwille van een mitswa of wanneer er een grote noodzaak is (hierboven, 6:7). Men mag de tijd niet wijzigen als dit het typen van woorden of cijfers of enig ander gebruik van elektriciteit met zich meebrengt.

Men mag een elektronisch horloge dragen dat de tijd weergeeft. Zelfs als er een computer in zit, mag men het dragen, aangezien het primaire doel ervan – het weergeven van de tijd – toegestaan is (hieronder, 22:8). Echter, als men weet dat hij waarschijnlijk uiteindelijk de computer zal gebruiken, mag hij dit horloge niet op Shabbat dragen. Vanzelfsprekend mag men geen horloge dragen waarbij hij op een knop moet drukken om de tijd te zien, aangezien het muktzeh is.

Men mag geen horloge dragen dat de kamertemperatuur meet en weergeeft, omdat de bewegingen van de drager het horloge doen werken. De bewering dat men geen belang heeft bij deze functie is overduidelijk onjuist; als dat het geval was, zouden zulke horloges niet worden gemaakt, en als ze wel werden gemaakt, zou niemand ze kopen. Echter, als het horloge de temperatuur detecteert maar deze pas weergeeft wanneer men op de juiste knop drukt, mag men het horloge dragen. De reden is dat de meting via grama wordt verricht, en het een geval van psik reisha is waarbij de persoon onverschillig staat tegenover het resultaat (zie hierboven, hfst. 9 n. 3).[17]

Sommigen zijn streng en vermijden het dragen van een horloge op zonne-energie of een automatisch kwartshorloge dat door beweging wordt aangedreven. Zij zijn bezorgd dat de drager, telkens wanneer hij zijn hand beweegt of een goed verlichte plek binnenkomt, het horloge doet opladen. Anderen zijn soepel op voorwaarde dat het horloge enkele dagen zou kunnen functioneren zonder te worden opgeladen, zodat het opladen dat op Shabbat plaatsvindt niet werkelijk noodzakelijk is. Wie dat wenst mag soepel zijn, en wie streng is verdient lof.[18]

Een digitale fotolijst, die de hele week aanstaat en een diavoorstelling van familiefoto's of landschappen doorloopt, hoeft vóór Shabbat niet te worden uitgeschakeld. Dit is omdat iedereen weet dat hij automatisch is en de hele week onafgebroken aanstaat.

[17]. Zie SSK 28:20, 22 en Yeĥaveh Da'at 2:49*,* die stellen dat als men niet op een elektrische knop hoeft te drukken om de tijd te zien, men het op Shabbat mag dragen, en zelfs als er een rekenmachine in is ingebouwd, wordt het niet beschouwd als een basis voor een verboden voorwerp (basis le-davar ha-asur; Tzitz Eliezer 6:6; Orĥot Shabbat 19:43). Met betrekking tot een thermometer en dergelijke is het relevante beginsel het beginsel dat hierboven in gedeelte 14 is beschreven, namelijk dat het veroorzaken van de activering van sensoren die geen actueel doel hebben toegestaan is, maar verboden is als ze wel een actueel doel hebben. Met betrekking tot het verzetten van een wekker naar een eerder of later tijdstip, zie SSK 28:33; Orĥot Shabbat 8:90-91.

[18]. Degenen die soepel zijn, menen dat wanneer er geen noodzaak is om de batterij op te laden, dit als mitasek wordt beschouwd, aangezien hij zijn arm voor geheel andere doeleinden beweegt, en de klok terloops en zonder enig doel wordt opgeladen. Dit is zelfs soepeler dan een psik reisha de-lo niĥa lei; bij een psik reisha is men van plan een bepaalde activiteit te verrichten, maar in het onderhavige geval is het bewegen van de arm zelfs geen opzettelijke activiteit. Bovendien zijn er sommigen die menen dat een psik reisha de-lo niĥa lei is toegestaan als de activiteit rabbijns verboden is, en zeker volgens degenen die menen dat elektriciteit een rabbijns verbod is, in welk geval het onderhavige voorbeeld een rabbijns verbod op een rabbijns verbod is, zoals hierboven uitgelegd (9:2). Bovendien is het mogelijk dat zijn bewegingen geen elektriciteit zullen opwekken omdat de interne batterij al vol is. Aldus is het dragen ervan een davar she-eino mitkaven dat niet het niveau van een psik reisha bereikt. Zie SSK 28:28. Echter, wanneer de batterij vol moet zijn voor Shabbat of zelfs voor zondag, wil hij dat hij oplaadt, en is het daarom verboden. Volgens degenen die menen dat elektriciteit door de Tora-wet verboden is, moet men bezorgd zijn dat dit een overtreding van de Tora-wet is. Volgens degenen die menen dat elektriciteit door rabbijnse wet of vanwege Boneh verboden is, zijn er gronden om te zeggen dat men, zelfs als het horloge niet veel langer op eigen kracht kan doorgaan, het toch mag dragen, aangezien het dragen van het horloge of het blootstellen ervan aan licht slechts iets toevoegt aan de stroom, wat niet verboden is, vooral wanneer het onopzettelijk wordt gedaan. Echter, als het horloge al is gestopt, is het voor iedereen verboden het te activeren, zoals gesteld met betrekking tot het opwinden van de veer van een horloge in SA 338:15 en MB ad loc. 15 (zie ook Ĥelkat Yaakov 1:75; Yabi'a Omer 6:35:8; Tzitz Eliezer 9:20). Zie Orĥot Shabbat 26:50.

Bron ↗