12. Luiers, kleefpleisters en plaknotities

Luiers mogen op Shabbat worden gebruikt net zoals ze doordeweeks worden gebruikt. Op het eerste gezicht zou men anders kunnen denken. Het gebruik van een wegwerpluier omvat het vastmaken van plakstrips en het vervolgens scheiden ervan. We zagen eerder dat men geen papieren aan elkaar mag bevestigen vanwege Tofer, en ze niet mag scheiden vanwege Kore'a. Aangezien luiers echter doorgaans worden vastgemaakt met klittenbandstrips die meerdere keren geopend en gesloten kunnen worden, is het vastmaken ervan vergelijkbaar met het dicht- en losknopen van knopen, wat is toegestaan. (Men hoeft zich ook geen zorgen te maken over het scheiden van het klittenband bij het klaarmaken van de luier voor gebruik, zoals uitgelegd in de onderstaande noot.)

Zelfs luiers die kleefband gebruiken (in plaats van klittenband) mogen worden gebruikt. Aangezien deze band voor tijdelijk gebruik is gemaakt, menen veel poskim dat, net zoals er geen verbod van Tofer is bij het naaien van iets dat slechts voor korte tijd zal worden gebruikt, men zo ook een luier mag vastmaken. Het is ook mogelijk dat zelfs degenen die het naaien of bevestigen van voorwerpen voor korte tijd verbieden, soepel zouden zijn in het geval van luiers, omdat de band in een luier bedoeld is om herbruikbaar te zijn, zodat de luier naar behoefte kan worden bijgesteld. Daarom dient het vastmaken ervan niet als naaien te worden beschouwd, en het losmaken ervan niet als scheuren. Veeleer is het vastmaken ervan vergelijkbaar met het samenvoegen van voorwerpen met behulp van knopen of klittenband. Men dient echter in één opzicht voorzichtig te zijn. Doordeweeks, wanneer vuile luiers worden weggegooid, worden ze gewoonlijk dichtgeplakt met de plakstrips, om de inhoud in te sluiten. Aangezien dit plakken waarschijnlijk lang zal blijven zitten, is het juist om zich hiervan op Shabbat te onthouden.[9]

Kleefpleisters ("Band-Aids") mogen worden gebruikt wanneer dat nodig is, omdat het plakken van iets op het lichaam niet als naaien wordt beschouwd. Indien nodig kan een kleefpleister ook worden gebruikt om een stoffen verband op zijn plaats te houden, omdat dit bedoeld is om slechts korte tijd te blijven zitten. (De wetten met betrekking tot kleefpleisters en stoffen verbanden worden hieronder in 28:9 uitgelegd.)

Men mag plaknotities gebruiken om zijn plaats in een boek te markeren. Aangezien ze herplaatsbaar zijn en ontworpen om tientallen keren gebruikt te worden, is het gebruik ervan vergelijkbaar met het dicht- en losmaken van knopen of klittenband, waarbij Tofer en Kore'a geen punt van zorg zijn.

[9]. Wanneer de luier met klittenband wordt gesloten is er in het geheel geen probleem, omdat klittenband vergelijkbaar is met knopen. Er zijn echter nog steeds luiers die met kleefstrips worden vastgemaakt, zoals vroeger gangbaar was. De wet met betrekking tot luiers met deze strips hangt af van een meningsverschil onder de Rishonim of naaien en scheuren vergelijkbaar is met knopen en ontknopen. Er is een principe in de wetten van Kosheir dat men een knoop mag leggen als de knoop slechts korte tijd zal blijven zitten, en men zo'n knoop ook mag ontknopen. Sommigen menen dat deze toestemming alleen betrekking heeft op een knoop die bedoeld is om minder dan 24 uur te blijven zitten, terwijl anderen die uitbreiden tot een knoop die minder dan een week zal blijven zitten (Rema 317:1). In tijd van nood volgen we dit soepele standpunt (BHL 317:4 s.v. "she-einam"). Als het een knoop is die zal blijven zitten totdat de eigenaar of koper van het voorwerp het komt ophalen, legt Levush 317:3 uit dat, zelfs als die uiteindelijk langer dan een week vastgeknoopt blijft, de knoop als onbestendig wordt beschouwd. Men mag die dus leggen en ontknopen. Dit is de aanvaarde beslissing (zie hieronder, n. 10).Volgens Rabbeinu Yoel, Raavya, Rashbam en anderen geldt deze regel ook voor naaien en scheuren, en is er geen verbod op naaien wanneer het slechts korte tijd zal blijven zitten. Volgens Rabbeinu Peretz en Mordechai is zulk naaien echter rabbijns verboden. R. Yosef Karo is streng in SA 340:7, hoewel het lijkt dat hij soepel is in Beit Yosef 317:3. Tehila Le-David 340:6 lost de tegenstrijdigheid op door uit te leggen dat R. Karo streng is met betrekking tot Tofer maar soepel met betrekking tot Kore'a; hij is tevens van mening dat dit het standpunt van Rema is. Anderen menen dat Rema soepel is met betrekking tot zowel Tofer als Kore'a (SSK). Dienovereenkomstig mag men, in navolging van degenen die soepel zijn, de strips van een luier vastmaken en losmaken, omdat dit bevestigen voor de korte termijn wordt gedaan, terwijl dit voor degenen die streng zijn verboden is. Yeĥaveh Da'at 6:24 stelt, op basis van een aantal Aĥaronim, dat de halacha degenen volgt die soepel zijn, en daarom mag men luiers met kleefstrips gebruiken. Een andere sterke beweegreden om soepel te zijn is dat, aangezien de strips zo zijn gemaakt dat ze meerdere keren geopend en gesloten kunnen worden, het vastmaken ervan niet als naaien wordt beschouwd. Veeleer lijken ze op knopen of klittenband, die gebruikt mogen worden om delen van een kledingstuk te verbinden en te scheiden (Orĥot Shabbat 11:36).

Wat betreft het aanvankelijk openen van de strips zodat men de luier vervolgens kan vastmaken: op basis van Levush en degenen die zoals hij beslissen (zoals uitgelegd in n. 10), mag men ze openen, ook al is er meer dan een week verstreken sinds ze in de fabriek werden dichtgeplakt. Bovendien wordt het plakken in de fabriek niet als bevestigen beschouwd, omdat de bedoeling niet is om twee voorwerpen te verbinden, maar veeleer om te voorkomen dat de kleefstof uitdroogt (SSK 35 n. 67; sommigen zijn streng en zorgen ervoor dat de strips vóór Shabbat geopend worden).

Na het verwijderen van een vuile luier is het juist om te vermijden die met de strips dicht te plakken, omdat dit dichtplakken bedoeld is om blijvend te zijn. Toch heb ik in de hoofdtekst alleen "het is juist" geschreven, want als we de strips als vergelijkbaar met een knoop beschouwen, is er geen verbod mee gemoeid. Bovendien is dit, volgens R. Shlomo Zalman Auerbach (aangehaald in SSK 35 n. 67), aangezien men er slechts om geeft dat die gesloten blijft zolang die in zijn vuilnisbak zit, een kortdurende afsluiting.

Bron ↗