12. Toegestaan en verboden leesmateriaal

Men mag op Shabbat geen contracten en financiële documenten lezen, zoals leen- en koopcontracten, bankafschriften, telefoon- en elektriciteitsrekeningen, en prijzen op folders of in etalages. Het lezen daarvan wordt beschouwd als het bezig zijn met alledaagse zaken (ĥeftzei ĥol), wat op Shabbat verboden is (Rosh). Bovendien bestaat de zorg dat men er als gevolg van het lezen toe komt te schrijven of uit te wissen (Rambam).

Volgens Rambam mag men op Shabbat alleen heilige woorden lezen; al het andere leesmateriaal is verboden, zelfs het bestuderen van de wetenschappen, opdat Shabbat niet als een doordeweekse dag wordt behandeld en situaties die tot schrijven zouden kunnen leiden, worden vermeden. In de praktijk volgen wij echter de meerderheid van de poskim (Rashi, Ri, Rosh), die het verbod beperken tot het lezen van financieel en zakelijk materiaal. Om te verzekeren dat niemand er uiteindelijk toe komt dit materiaal te lezen, verboden de Wijzen ook het lezen van seculier materiaal dat geen waarde heeft. Daarentegen mag seculier materiaal dat wél waarde heeft, op Shabbat gelezen worden. Hieronder valt materiaal over lichamelijke conditie, goede voeding, en ingrediëntenlijsten op voedselverpakkingen. Men mag ook de wetenschappen en andere kennisgebieden bestuderen.

Men mag geen alledaags seculier materiaal en verhalen lezen als die geen waarde hebben. Wie er echter plezier aan beleeft, mag ze af en toe lezen, aangezien de Wijzen het lezen voor het plezier op Shabbat niet verboden hebben. Daarentegen behoort men op Shabbat geen meeslepende romans te lezen die verdriet of angst veroorzaken (MB 306:38 en 307:3). Het lijkt erop dat men droevige verhalen uit de Joodse geschiedenis en rabbijnse biografieën mag lezen, aangezien deze waardevol zijn als Tora en moreel verheffend werken. Niettemin verdient het de voorkeur aangename dingen te bestuderen, die geschikter zijn voor Shabbat.

In principe mag men de krant lezen voor de informatieve inhoud. Wie er plezier aan beleeft nieuws, verhalen en analyses te lezen, mag dat doen, maar men mag op Shabbat geen droevige en zorgwekkende inhoud lezen. Men mag algemene financiële artikelen lezen zolang die geen praktisch advies geven, maar men mag geen artikelen lezen die praktisch zakelijk en beleggingsadvies geven. Het is eveneens verboden advertenties te lezen voor producten die men in de toekomst zou willen kopen.

Hoewel men technisch gezien delen van de krant mag lezen, menen velen dat het gepast is het lezen ervan op Shabbat te vermijden, omdat de krant vol staat met advertenties en verontrustend nieuws, en het moeilijk is onderscheid te maken tussen wat men wel en niet mag lezen. Bovendien doet het lezen van een krant afbreuk aan het voornaamste doel van Shabbat, namelijk Torastudie. Daarom mag men de informatieve inhoud en het niet-verontrustende nieuws lezen, maar alleen terwijl men zich in het toilet bevindt.[7]

Men mag advertenties lezen (en plaatsen) in folders die in synagogen worden verspreid, zolang zij producten aanprijzen die voorzien in de behoeften van een mitswa, zoals Toraboeken of huizen in Israël (voor potentiële kopers uit het buitenland). Als deze producten goedkoop worden verkocht en de advertentie lezers zou kunnen aanmoedigen de mitswa te vervullen, mag men zelfs de prijs publiceren (zie MB 306:55, 307:1, en 323:20).

Men mag geen gastenlijst of menu van een Shabbatmaaltijd lezen, aangezien dit lijkt op het lezen van een contract. Bovendien bestaat de zorg dat de gastheer de lijst zou willen corrigeren door te schrijven of uit te wissen (Shabbat 149:1; SA 307:12-13). Daarentegen mag een ober, omwille van een mitswa, zoals de maaltijd die een brit mila vergezelt, of om te voorkomen dat iemand zwaar beledigd wordt, de lijst lezen, aangezien er geen zorg is dat hij die zal veranderen. De gastheer of de hoofdober mag de lijst echter niet lezen, omdat zij ertoe zouden kunnen komen die te corrigeren (MB 307:47; SHT ad loc. 54).

De gabbai mag het schrift of de kaarten lezen waarop de lijst staat van mensen die naar de Tora geroepen worden, aangezien dit omwille van een mitswa is. Wij maken ons geen zorgen dat hij er uiteindelijk toe zal komen te schrijven of uit te wissen, aangezien hij temidden van een groep mensen staat. Als hij het vergeet en wil schrijven, zullen anderen hem eraan herinneren dat het Shabbat is. De gabbai mag ook mensen naar de Tora roepen vanaf een lijst die hij heeft gekregen van een familie die een bijzondere gelegenheid in de synagoge viert. Als zij de lijst willen wijzigen, behoort de gabbai die niet door te nemen zonder dat ten minste één andere persoon die met hem doorneemt, die hem eraan kan herinneren dat het Shabbat is, voor het geval hij het vergeet.

[7]. Volgens Rambam mag op Shabbat alleen Tora-materiaal gelezen worden. Al het andere leesmateriaal is verboden uit zorg dat men er uiteindelijk toe komt te schrijven. Daarentegen menen Rashi, Ri, Rosh, Ramban en Rashba dat het oorspronkelijke verbod beperkt was tot het lezen van materiaal dat handelt over zaken die op Shabbat verboden zijn. De Wijzen breidden dit verbod uit tot verhalen of materiaal zonder waarde, om het minder waarschijnlijk te maken dat men het eerder verboden materiaal zou lezen. De meerderheid van de poskim volgt deze soepele benadering (Baĥ 307:5; SAH 307:21-22; MB 307:52; SSK 29:48-49). De Gemara verbiedt het lezen van bijschriften onder afbeeldingen, en dit omvat ook alledaagse verhalen (Shabbat 149a; SA 307:15). Volgens Ma'amar Mordechai en SAH mag zelfs iemand die er plezier aan beleeft ze niet lezen, maar volgens MA 301:4, Birkei Yosef, Pri Megadim en Maharsham mag hij ze af en toe lezen. Verontrustend materiaal, hoe meeslepend ook, mag niet gelezen worden (zie MB 307:3). She'elat Ya'avetz 1:162 stelt dat, hoewel men technisch gezien kranten mag lezen, het in de praktijk gepast is dit te verbieden, opdat men er niet toe komt verboden materiaal te lezen. MB 307:63 stelt iets soortgelijks, terwijl Shvut Yaakov 3:13 toegeeflijk is. Zie SSK 29:48 en Harĥavot.

Bron ↗