03. Leĥem Mishneh (twee broden) en het snijden van het brood

Er is een mitswa om op Shabbat twee broden te gebruiken, ter herinnering aan de dubbele portie manna die op vrijdagen viel toen de Joden in de woestijn waren en die werd aangeduid als leĥem mishneh (Shabbat 117b). In feite zijn er vele dubbele aspecten aan Shabbat. Zijn mitswot zijn tweevoudig — Zakhor (gedenk) en Shamor (onderhoud); zijn offers zijn dubbel — twee gave lammeren; zijn straf is dubbel, en zo ook zijn beloning. Het brood dat wij gebruiken is verdubbeld om uit te drukken dat de dag dubbel groot is (op basis van Yalkut Shimoni, Beshalaĥ §261).

Degene die het brood breekt, moet beide challot in zijn handen houden terwijl hij de berakha uitspreekt, maar het is voldoende als hij er slechts één snijdt. Door beide challot tijdens de berakha vast te houden, heeft hij de mitswa van leĥem mishneh al vervuld (Rambam, Rashi, SA 274:1). Anderen menen echter dat men beide challot moet snijden (Shlah, Vilna Gaon). Wie dit gebruik wenst te volgen, moet erop letten kleine challot te gebruiken, zodat zij tijdens de maaltijd opgegeten kunnen worden. Het wijdverbreide gebruik is om slechts één brood te snijden.

Er zijn vele gebruiken met betrekking tot het schikken van de challot voor de berakha. Sommigen leggen het ene brood op het andere en snijden het onderste (SA 274:1). Anderen snijden de bovenste challa (Arizal). Weer anderen snijden ’s nachts de onderste challa en overdag de bovenste challa (Rema ad loc.). Wie de onderste challa snijdt, moet die dichter naar zich toe trekken bij het uitspreken van de berakha (MB 274:5). Sommigen volgen het gebruik van Arizal om bij elke maaltijd twaalf kleine broden op tafel te hebben (Kaf Ha-ĥayim 263:2).

Idealiter dienen de challot volledig heel te zijn. Daarom moet men de sticker die vaak op de broden zit (in Israël) niet verwijderen tot na de berakha, aangezien dat een stukje van de korst zou kunnen meetrekken en de challa zo niet helemaal heel maken. Als er geen hele broden beschikbaar zijn, moet men die gebruiken die het dichtst bij heel zijn. Indien nodig mag hij bevroren brood gebruiken voor leĥem mishneh (SSK 55:12). Als er geen volledige, ongesneden challot zijn maar wel twee hele broden voorgesneden brood, kan men be-di’avad daarover “ha-motzi” maken. Dit is omdat sommigen menen dat zij — aangezien het hele broden zijn en hun verpakking dient om ze als één geheel te bewaren — als heel worden beschouwd (Meshiv Davar §21). Als er geen broden beschikbaar zijn maar alleen sneden, moet men de berakha over twee sneden maken (SSK 55:17).

Ook bij se’uda shlishit is men verplicht twee broden te gebruiken, om het dubbele karakter van Shabbat tot uitdrukking te brengen (SA 291:4). Als hij geen twee broden heeft, moet hij “ha-motzi” over één heel brood maken. Want toen het manna viel, bleven onze voorouders in de woestijn met slechts één brood over voor se’uda shlishit (Rema ad loc.).

Bron ↗