14. Betaling voor werk verricht op Shabbat (Sekhar Shabbat)

De Wijzen verboden het aannemen van betaling voor werk dat op Shabbat verricht is, omdat dit valt onder het verbod op handel. Zelfs als het "werk" op zichzelf op Shabbat toegestaan is (zoals bewakingsdienst of bedienen aan tafel), mag men er op Shabbat geen betaling voor aannemen (BM 58a; SA 306:4). Het is ook verboden huurgeld aan te nemen voor wat dan ook, of het nu onroerend goed of voorwerpen betreft, dat op Shabbat verhuurd was (MB 246:3). Zelfs be-di'avad mag men geen profijt trekken van geld dat betaald is voor enige dienst die op Shabbat verricht is (SA 245:6; MB 243:16).

Daarentegen mag betaling voor werk dat op Shabbat verricht is, opgenomen worden in een doordeweekse betaling. Een overeenkomst kan bijvoorbeeld bepalen dat een werknemer enkele uren na Shabbat bewakingsdienst zal verrichten of aan tafel zal bedienen, evenals op Shabbat zelf. Hoewel in werkelijkheid de meeste uren op Shabbat vielen en de betaling voornamelijk voor die uren is, dekt de vergoeding, zolang er vóór de aanvang van het werk een overeenkomst was bereikt dat de werknemer ook op zaterdagavond zou werken, zowel de uren die door de week zijn gewerkt als die op Shabbat. Aldus wordt de Shabbat-betaling opgenomen in de doordeweekse betaling. Als er echter vóór de aanvang van het werk geen overeenkomst was bereikt, dan staat — zelfs als de werknemer ook na Shabbat gewerkt heeft — elke werkdag op zichzelf, kan de betaling voor het Shabbat-werk niet worden opgenomen in de betaling voor het doordeweekse werk, en mag de werknemer de betaling dus niet aannemen (Ĥayei Adam 60:8; MB 306:21; SSK 28:64-68).

In dezelfde lijn mag men een kamer voor Shabbat verhuren, zolang de huurperiode ook tijd omvat hetzij op vrijdag voordat Shabbat begint, hetzij op zaterdagavond nadat Shabbat eindigt. Een taxichauffeur mag zijn taxi voor Shabbat aan een niet-Jood verhuren, zolang de huurperiode hetzij vóór Shabbat begint hetzij na Shabbat doorloopt, zodat de Shabbat-betaling in de doordeweekse betaling kan worden opgenomen. Men mag ook rente op zijn bankrekening innen, aangezien de berekeningen gebaseerd zijn op de kalenderdag en niet op de tijden waarop Shabbat begint en eindigt. Dienovereenkomstig kan al wat over Shabbat verdiend wordt, worden gezien als opgenomen in de doordeweekse verdiensten van vrijdagochtend en -middag en zaterdagavond.

Wie op Shabbat onderdompelt in een mikveh mag het mikveh-tarief na Shabbat betalen. Hiervoor zijn twee redenen. Ten eerste is het omwille van een mitswa, en ten tweede is de betaling niet voor de onderdompeling zelf, maar voor het schoonmaken en verwarmen van de mikveh, wat vóór Shabbat begonnen is.[9]

Men mag op zaterdagavond een geschenk geven aan iemand die over Shabbat vrijwillig gewerkt heeft. Voorbeelden zijn iemand die de synagoge heeft ingericht en iemand die als ober diende bij een Shabbatmaaltijd. Aangezien er geen enkele verplichting is hem te vergoeden, wordt al wat gegeven wordt niet als betaling beschouwd (Pri Megadim; MB 306:15).

De poskim zijn het oneens over de vraag of men betaling mag aannemen voor het optreden als ĥazan of voor andere mitswa-gerelateerde taken die op Shabbat worden ondernomen. Sommigen zeggen dat men, zelfs wanneer een taak een mitswa omvat, er geen betaling voor mag aannemen. Als dit juist is, mag een ĥazan niet betaald worden voor het leiden van de diensten op Shabbat. Anderen menen dat men voor een mitswa-gerelateerde taak op Shabbat betaald mag worden, maar dat er niets goeds van dit inkomen zal komen. In de praktijk is het gepast te bedingen dat enige betaling ook werk omvat dat door de week verricht wordt. Een ĥazan zal bijvoorbeeld betaald worden voor het oefenen voordat hij de Shabbat-diensten leidt, of voor een aanvullende gebedsdienst die hij door de week zal leiden. Op deze manier kan de Shabbat-betaling in de doordeweekse betaling worden opgenomen (SA en Rema 306:5).

Een arts die oproepbaar is om tijdens Shabbat medische zorg te verlenen, heeft het recht na Shabbat betaling te eisen. De reden is dat hij, als hij er niet van uit kan gaan dat hij betaald zal worden, in de toekomst zou kunnen weigeren zorg te verlenen (MB 306:24; Minĥat Shabbat 90:19; SSK 28:75).

[9]. Als Shabbat gevolgd wordt door Yom Tov of omgekeerd, is er een hele kalenderdag die geheiligd is, en toch ontvangt men dan rente. Op het eerste gezicht zou dit verboden lijken (Minĥat Yitzĥak 9:59; Be-tzel Ha-ĥokhma 3:38). Niettemin is ook dit toegestaan, omdat rente niet werkelijk dagelijks wordt uitbetaald, maar alle dagen samen worden berekend. Dienovereenkomstig kan de rente in dit geval worden opgenomen in de tijden vóór en na de heilige dagen (zie Menuĥat Ahava 1:10:30 met n. 69, en Yalkut Yosef deel 2, p. 133). Evenzo citeert MB 306:20 een opvatting dat betaling voor Shabbat-werk wordt opgenomen in betaling voor doordeweeks werk, zelfs als er vóór de aanvang van het werk geen overeenkomst was bereikt, indien het waarschijnlijk is dat het werk onder de overeenkomst door de week zal doorgaan. Een ober mag niet op Shabbat werken met de afspraak dat zijn werkgever op zijn beurt in een andere hoedanigheid voor hem zal werken, omdat voor iemand werken als betaling wordt beschouwd. Men mag echter op Shabbat bewakingsdienst voor een vriend verrichten en regelen dat deze vriend zijn toegewezen bewakingsdienst elders overneemt, omdat bewakingsdienst die verlies voorkomt niet als betaling wordt beschouwd (SA 307:10). Evenzo mag men op Shabbat oppassen voor een gezin met de afspraak dat de tweede persoon op enig moment in de toekomst zal oppassen voor het gezin van de eerste persoon (SSK 28:59). Als het iemands beurt is de eetzaal in te richten en het eten te serveren op Shabbat, mag hij zijn Shabbat-tijdvak ruilen voor een ander tijdvak. Aangezien er geen geldelijke vergoeding bij betrokken is, wordt ruilen niet als betaling beschouwd (SSK 28:61).

Zoals hierboven geschreven, mag wie op Shabbat onderdompelt in een mikveh na Shabbat betalen, omdat de betaling is voor het schoonmaken en verwarmen dat vóór de aanvang van Shabbat gedaan is (Noda Bi-Yehuda, Mahadura Tinyana, OĤ 26; SSK 28:72). Men kan ook soepel zijn en een appartement alleen voor Shabbat huren, aangezien betoogd kan worden dat de huur ook de schoonmaak dekt die vóór Shabbat plaatsvindt (SSK 28:70). Het is belangrijk te weten dat men in geval van nood, wanneer een groot verlies op het spel staat, betaling mag aannemen voor werk dat op Shabbat verricht is (Rema 244:6; BHL s.v. "de-bimkom").

Bron ↗