01. Tora studeren op Shabbat

Het is een mitswa om op Shabbat veel Tora te studeren. De Wijzen verklaarden: "Shabbat en Yom Tov zijn uitsluitend gegeven om daarop Tora te studeren" (y. Shabbat 15c). De Wijzen verklaarden ook:

De Tora zei tot God: "Meester van het Heelal, wanneer de Joden het land binnentrekken, zal deze naar zijn wijngaard rennen en die naar zijn akker; wat zal er van mij worden?" God antwoordde: "Ik heb een partner met wie Ik je zal koppelen. Haar naam is Shabbat, waarop zij niet werken, en zich zo in jou kunnen verdiepen." (Tur §290)

De Wijzen verklaarden ook:

God zei tot Israël: "Mijn kinderen, heb Ik jullie niet in Mijn Tora geschreven 'Dit boek van de Tora mag niet wijken uit jullie mond, maar reciteer het dag en nacht' (Yehoshua 1:8)? Ook al zwoegen jullie zes dagen, jullie zullen Shabbat alleen aan de Tora wijden." Op grond hiervan raden de Wijzen mensen aan altijd vroeg op te staan en op Shabbat te studeren, naar de synagoge en de beit midrash te gaan, de Tora en de haftara te lezen, en dan naar huis te gaan om te eten en te drinken, en zo het vers te vervullen: "Ga, eet je brood met vreugde, en drink je wijn met een blij hart" (Kohelet 9:7). (Tanna De-vei Eliyahu Rabba 1)

De Wijzen vertellen ons dat wij onze tijd op Shabbat moeten verdelen. De helft ervan dient te worden besteed aan het studeren van Tora in de beit midrash, en de helft dient te worden besteed aan het genieten van Shabbat door middel van eten, drinken en slapen (Pesaĥim 68b). Sommigen menen dat de verdeling alleen op Yom Tov gelijk dient te zijn, maar dat men op Shabbat, die voor Tora-studie is bestemd, meer dan de helft van zijn tijd aan Tora-studie moet wijden (Baĥ, op grond van Rambam). De meeste poskim menen echter dat men ook op Shabbat de tijd gelijk dient te verdelen, met de helft van zijn tijd besteed aan Tora en de helft aan lichamelijke genoegens. Het lijkt dan dat de verplichting is om ongeveer 12,5 uur aan Tora-studie te wijden, aangezien Shabbat met zijn tosefet ongeveer 25 uur duurt. In de praktijk lijkt het echter dat wij soepel kunnen zijn en de zeven uur die men elke nacht moet slapen buiten de berekening kunnen laten. Er blijven dan 18 uur over. Hiervan dient men negen uur aan Tora te wijden en negen uur aan het genieten van Shabbat met eten, drinken en het genot van extra slaap. Hoewel Tora-studie het primaire spirituele onderdeel van Shabbat is, mag men volgens een aantal poskim soepel zijn en in deze negen uur Tora de tijd opnemen die aan gebed wordt besteed, op voorwaarde dat de gebedsdienst niet te zeer wordt uitgerekt. Wij zien dan dat men in de praktijk elke Shabbat ten minste zes uur aan Tora-studie moet wijden. Tellen wij hierbij drie uur gebed op, dan komen wij tot een totaal van negen uur.

Hoewel een gelijke verdeling tussen spirituele en lichamelijke genoegens de algemene regel is, kunnen de bijzonderheden van iemands situatie het evenwicht enigszins verschuiven. Tora-geleerden, die gedurende de week tot ascese neigen terwijl zij ijverig studeren, dienen iets meer lichamelijk genot toe te voegen, terwijl werkende mannen die niet in staat zijn om gedurende de week behoorlijk te studeren iets meer Tora-studie dienen toe te voegen (y. Shabbat 15c; Pesikta Rabbati, einde van hfst. 23; Beit Yosef 288:1). Evenzo schrijft Rema:

Werkende mannen die de hele week geen Tora studeren, dienen op Shabbat meer Tora te studeren dan geleerden, die de hele week Tora studeren. Tora-geleerden dienen zich een beetje te verwennen met het genot van eten en drinken, aangezien zij de hele week genoegen scheppen in hun studie. (290:2)

De logica hierachter is dat Shabbat bedoeld is om mensen te helpen volledige volmaaktheid te bereiken, zowel spiritueel als lichamelijk. Mensen die de hele week werken, moeten zichzelf vervolmaken door middel van meer Tora-studie, terwijl Tora-geleerden, die de hele week hun lichaam verzwakken terwijl zij ijverig Tora studeren, zichzelf op het lichamelijke vlak moeten vervolmaken. Hoe dan ook moeten beide groepen zich serieus inspannen om spiritueel en lichamelijk van Shabbat te genieten, aangezien de combinatie van de twee elk vruchtbaarder maakt. Zo bereikt de mens volmaaktheid, en verdient hij een diepe en ware oneg Shabbat.[1]

[1]. "Er werd geleerd: R. Eliezer zegt: 'Op een feestdag heeft men slechts twee mogelijkheden. Hij kan ofwel eten en drinken, ofwel zitten en studeren.' R. Yehoshua zegt: 'Verdeel het, half voor eten en drinken, en half voor de beit midrash…. Verdeel het, half voor God en half voor jou.' Rabba zegt: 'Allen zijn het erover eens dat er op Shabbat een "voor jou"-onderdeel moet zijn. Waarom? Omdat het vers stelt dat men Shabbat een verrukking moet noemen'" (Pesaĥim 68b). Wij zien dat zij van mening verschillen over Yom Tov, waarbij R. Eliezer meent dat deze geheel aan God gewijd mag worden. Wanneer het echter om Shabbat gaat, geeft R. Eliezer R. Yehoshua toe dat men ook moet eten en drinken. De meeste poskim menen dat men Shabbat dient te verdelen, half voor God en half voor zichzelf (Or Zaru'a; Smag; Rabbeinu Yeruĥam; Ha-itim; Ha-manhig; Yam Shel Shlomo). Het lijkt echter dat Rambam meent dat men op Shabbat meer dan de helft van zijn tijd aan Tora en gebed dient te wijden (MT 30:10). Dit is ook de opvatting van Baĥ 242:1, die stelt dat de uitspraak van de Gemara, "Wij vereisen ook 'voor jou'", impliceert dat de "voor jou"-vereiste bijna een bijzaak is, terwijl de primaire vereiste "voor God" is.

De Yerushalmi citeert één opvatting dat Shabbat gegeven is voor eten en drinken en een andere opvatting dat deze gegeven is voor het studeren van Tora. De uiteindelijke analyse: "Hoe is dit mogelijk? Reserveer een deel van de tijd voor het studeren van Tora en een deel voor eten en drinken" (y. Shabbat 15:3). Volgens Pesikta was er echter nooit een meningsverschil. Veeleer "verwijzen degenen die menen dat Shabbat gegeven is voor lichamelijk genot naar Tora-geleerden die de hele week intensief Tora studeren, en die zich op Shabbat verwennen. Degenen die menen dat Shabbat gegeven is voor Tora-studie verwijzen naar de arbeiders die de hele week werken en op Shabbat kunnen studeren." Deze Pesikta wordt als wet aangehaald door Shibolei Ha-leket, Tanya Rabbati, Me'iri en Beit Yosef 288:1. De poskim impliceren dat dit niet betekent dat Tora-geleerden op Shabbat alleen zouden moeten eten en drinken, noch dat werkende mannen alleen Tora zouden moeten studeren. Veeleer dient, wanneer men zijn tijd verdeelt, een geleerde iets meer naar materiële genoegens te neigen, terwijl werkende mannen iets meer naar Tora-studie dienen te neigen. Aldus stellen Rema 290:2, Maharikash, Shlah, SAH 290:5 en vele anderen. Deze benadering stelt ons in staat de schijnbare tegenstrijdigheid op te lossen tussen degenen die de Pesikta citeren en degenen die de Bavli en Yerushalmi citeren, die lijken te menen dat de verdeling half om half dient te zijn.

De poskim verschillen van mening over de status van het gebed. Olat Shabbat 242:1 stelt dat de tijd die aan gebed wordt besteed als "voor jou"-tijd wordt beschouwd, terwijl R. Yaakov Weil, zoals geciteerd in Darkhei Moshe 529:2; Yam Shel Shlomo, Beitza 2:4; en MA 527:22 deze als "voor God"-tijd classificeren. Het lijkt ook dat Tora-geleerden die zichzelf niet de hele week uitputten en ontberen in studie, ervoor moeten zorgen dat ten minste de helft van hun tijd "voor God" is.

Bron ↗