07. Toegestane montage en demontage van voorwerpen

Er is een verschil tussen het bevestigen van dingen aan een huis en het bevestigen van dingen aan een voorwerp. Men mag niets aan een huis toevoegen (of er iets van verwijderen), zelfs niet als het los is bevestigd, aangezien het huis als permanent wordt beschouwd. Men mag bijvoorbeeld geen raam in zijn scharnieren installeren of het uit zijn scharnieren verwijderen. Hoewel het los bevestigd is en het gemakkelijk is deze bevestiging te maken of te verbreken, is het verboden omdat het raam deel uitmaakt van het huis. Merk op dat als een kledingkast of vrijstaande kast een inhoud van veertig se’ah heeft (drie kubieke amot, of iets meer dan tien kubieke voet), deze dezelfde status heeft als een huis. Men mag dus niets aan een grote kledingkast verbinden, zelfs niet los (Rema 314:1).

Daarentegen mogen apparaten, die minder permanent zijn, worden gemonteerd met tijdelijke bevestigingen die geen vakmanschap of kracht vereisen. Daarom mag men een draagbaar veldbed van het type dat reizigers gebruiken, dat dagelijks gemonteerd en gedemonteerd kan worden en dat los is bevestigd, monteren en demonteren (Shabbat 47a-b; SA 313:6). Evenzo mag men de deur verwijderen van een voorwerp dat gemakkelijk te monteren en te demonteren is en dat gemakkelijk om zijn scharnieren draait. Technisch gezien zou het moeten zijn toegestaan deze deur ook in zijn scharnieren te plaatsen. Echter, als het scharnier met spijkers of schroeven aan het voorwerp is bevestigd, verbieden de Wijzen het uit bezorgdheid dat men de bevestiging zou kunnen aandraaien en daarmee een Tora-verbod overtreden. Alleen als er niets kan worden aangedraaid, bijvoorbeeld als het scharnier deel uitmaakt van het voorwerp, mag de deur dan aan het voorwerp worden bevestigd (Shabbat 122b; SA 308:9).

Het algemene principe is hier dat als een voorwerp normaal gesproken met een stevige bevestiging wordt gemonteerd, de Wijzen zelfs het los bevestigen ervan verbieden. Ze waren bezorgd dat men het zou kunnen vergeten en het stevig zou bevestigen, en daarmee een Tora-verbod zou overtreden. Echter, als een voorwerp met tijdelijke en eenvoudige bevestigingen wordt gemonteerd, is er geen reden om te vrezen dat men het stevig zal bevestigen en daarmee een Tora-verbod zal overtreden, en mag het gemonteerd en gedemonteerd worden. Daarom mag men een tafel verlengen door een blad toe te voegen dat voor dit doel is ontworpen, en men mag ook een blad verwijderen, aangezien de bladen duidelijk tijdelijk zijn. Evenzo mag het voederblad op de kinderstoel van een kind, dat voortdurend wordt bevestigd en losgemaakt, op Shabbat vrijelijk worden gebruikt, aangezien de bevestiging los is.

Op basis hiervan menen velen dat de verboden van Boneh en Soter niet van toepassing zijn op het bouwen met in elkaar grijpende speelgoedblokjes (zoals Lego) en dergelijke, aangezien de stukken tijdelijk aan elkaar worden bevestigd en ontworpen zijn om gedemonteerd te worden (Tzitz Eliezer 13:31; Yeĥaveh Da’at 2:55; maar SSK 16:19 is streng).

Sommige Aĥaronim menen dat het rabbijns verboden is om papieren vliegtuigjes of bootjes te maken of om servetten in speciale vormen te vouwen, omdat dit op Boneh lijkt (R. Shlomo Zalman Auerbach, aangehaald in SSK 11:41; 16:21). Anderen staan dit toe op grond van het feit dat het verbod van Boneh niet van toepassing is op dingen die tijdelijk zijn en spoedig gedemonteerd zullen worden (Rivevot Ephraim 1:223:8, met aanhaling van R. Moshe Feinstein). Degene die soepel is heeft een opvatting om op te steunen, en degene die streng is, is prijzenswaardig. Kinderen mogen zelfs le-khatĥila soepel zijn (zie Harĥavot).

Bron ↗