12. Het openen van zakjes en verpakkingen

Veel zuivelproducten worden verkocht in plastic bakjes. Men mag het deksel van zo'n plastic bakje afpellen. Evenzo mogen verpakkingen van wafels en chocoladerepen worden geopend. Aangezien de verpakking bedoeld is om weggegooid te worden, is zij ondergeschikt aan het voedsel erin, net zoals een sinaasappelschil ondergeschikt is aan de sinaasappel en mag worden verwijderd om de sinaasappel te kunnen eten.

Men mag een gat maken in de bovenkant van een zak melk of sap om de vloeistof eruit te schenken, de dichtgelijmde bovenkant van een zak suiker openmaken en zakjes snoep of ander voedsel openscheuren.

Evenzo zien we dat de Wijzen toestonden om op Shabbat ĥotalot (palmbladeren die worden gebruikt om onrijpe dadels te beschermen) open te snijden. Zij stonden dit toe omdat deze bladeren geen belang hadden, aangezien zij als volledig ondergeschikt aan de dadels erin werden beschouwd, vergelijkbaar met een sinaasappelschil. (Shabbat 146a; Kol Bo; SA 314:8).

Sommigen zijn streng en openen geen zakjes of verpakkingen als het voedsel er nog een tijdje in zal blijven, zoals het geval is bij een zak suiker. Zij stellen dat wie een nette opening maakt, de zak niet bederft, maar juist een bergplaats creëert (Ĥazon Ish 51:10). Volgens deze benadering is de enige manier om zulke zakken te openen, ze helemaal open te scheuren en de inhoud over te brengen naar een ander bakje.

In de praktijk volgt de halacha het soepele standpunt, omdat deze zakken geen belang hebben en worden weggegooid nadat het voedsel dat zij bevatten op is. Daarom mag men ze openen op welke manier dan ook die het gemakkelijk verwijderen van de inhoud mogelijk maakt, en mag men ze gebruiken totdat het voedsel erin op is.[7]

Het is ook het vermelden waard dat men bij het openen van deze zakken zou moeten proberen geen letters te scheuren. Indien echter nodig, mag men de zak openen zelfs als duidelijk is dat dit letters zal scheuren (zoals hieronder uitgelegd, 18:3).

Evenzo mag men verpakkingen openen die voorwerpen bevatten die nodig zijn voor Shabbat, zoals tissues en luiers. Het is gepast om ze rommeliger te openen dan men doordeweeks zou doen. Wie de strenge opvatting volgt, zou de verpakking moeten vernietigen zodat zij haar oorspronkelijke inhoud niet langer kan bevatten. De halacha is in overeenstemming met hen die soepel zijn.[8]

[7]. De toestemming om ĥotalot te scheuren (Shabbat 146a) is niet beperkt, dus zelfs als de opening het gemakkelijk verwijderen van de dadels toelaat, is er geen verbod. Zelfs in het geval van een mustekei-vat (Shabbat 146a; Beitza 33b) mag men een opening maken waardoor de inhoud in de loop van enkele dagen kan worden verwijderd, op voorwaarde dat er geen mogelijkheid is dat het een nette opening betreft, die het vat herhaaldelijk bruikbaar zou maken. Daarom staat de misjna in Shabbat toe om een opening te maken in de bovenkant van een vat, zelfs als deze bedoeld is om wijn uit te schenken. Alleen als het gat wordt gemaakt in de zijkant van het vat, waar het duidelijk is dat de opening bedoeld is om meerdere keren te worden gebruikt, is het verboden (Shabbat 146a). Inderdaad, dit is de uitspraak van SA 314:6. De redenering achter al deze soepele uitspraken is dat, aangezien we te maken hebben met verpakking die slechts eenmalig bedoeld is om te worden gebruikt, het bakje ondergeschikt is aan het voedsel erin. Het is dus vergelijkbaar met de schil van een vrucht, die zonder beperkingen mag worden opengesneden en verwijderd. Zelfs wanneer de verpakking groot is en het dagen zal duren om de inhoud op te maken, zoals het geval is bij een melkpak of een zak suiker, is er geen verbod, aangezien de Wijzen het openen van een wijnvat of ĥotalot toestonden, ook al werden deze niet onmiddellijk geleegd. (Dit wordt ook geïmpliceerd in m. Kelim 16:5, volgens de uitleg van Rash.) Alleen als er een nette opening in de verpakking wordt gemaakt, om meerdere keren gebruik mogelijk te maken nadat de huidige inhoud van de verpakking op is, is er een verbod. Daarentegen, wanneer het gaat om bakjes melk, zakken suiker en dergelijke, zou het bij niemand opkomen om ze te hergebruiken, dus is er geen kwestie van Boneh of Kore'a bij het openen ervan. Wie streng is, stelt dat de toestemming om een opening te maken beperkt is tot iets dat geen deel uitmaakt van de verpakking zelf maar er slechts aan vastzit, zoals het deksel van een vat; maar als men een nette opening maakt in de verpakking zelf om de melk uit te schenken of de suiker af te meten, is het als het maken van een bergplaats. Het verbod is echter slechts rabbijns, aangezien de opening alleen dient voor het verwijderen van de inhoud, niet voor het er weer in stoppen ervan (Ĥazon Ish 51:10; zie Orĥot Shabbat 12:6). Zij zijn ook bezorgd over Kore'a bij het openen van een zak suiker, aangezien velen stellen dat scheuren verboden is als het een opbouwend doel dient. We hebben echter al gezien dat de wet betreffende een verpakking met voedsel dezelfde is als die van ĥotalot, waar het verbod van Kore'a volledig irrelevant is. Sommige van de soepele opvattingen geven toe dat men idealiter het strenge standpunt zou moeten naleven en verpakkingen vóór Shabbat zou moeten openen. Als het nodig is om op Shabbat een zak melk te openen, is het le-khatĥila beter om een kleinere opening te maken dan men normaal doordeweeks zou doen, of om het plastic met de tanden te scheuren, zodat het duidelijk is dat men niet bedoelt een nette opening te maken. Op deze manier zouden zelfs sommige van de strenge opvattingen toegeven dat het toegestaan is.

[8]. De wet betreffende het openen van verpakkingen van kleding en dergelijke is dezelfde als die van verpakkingen van voedsel (R. Shlomo Zalman Auerbach, Shulĥan Shlomo 314:7:6). Net zoals men verpakkingen van voedsel mag gebruiken totdat de inhoud op is, zo mag men ook bij het openen van verpakkingen van tissues of luiers de verpakkingen gebruiken totdat de inhoud op is. Wie streng is, vereist het volledig vernietigen van de verpakking (Minĥat Ish 17:22; Orĥot Shabbat 12:23). Volgens Yalkut Yosef 314 n. 22 mag men het inpakpapier niet van een boek of schilderij afscheuren, omdat wie soepel is alleen toestaat een verpakking te scheuren wanneer het voorwerp nodig is voor Shabbat, en dat is hier niet het geval. Het lijkt er in de praktijk op dat men dit mag doen als er een noodzaak is. MB 340:41 en BHL s.v. "ha-niyar" verbieden echter het openen van een brief, zelfs als er een grote noodzaak is. Anderzijds staan Maharil, MA 519:4 en Taz ad loc. 5 het toe. Aangezien het verbod rabbijns is en er een noodzaak is, mag men soepel zijn.

Bron ↗