05. Verven

Tzove'a is een melacha met als doel iets mooier te maken. In de Misjkan (de Tabernakel) werden de wollen draden van de gordijnen indigo, koningspurper en scharlaken geverfd. Ook al kan de melacha van Kotev worden omschreven als het "verven" van een bladzijde met letters, er bestaat een verschil tussen Kotev en Tzove'a. Het doel van schrijven is een idee uit te drukken. Zelfs wanneer het "schrift" een afbeelding van een huis of een boom is, is het doel nog steeds een idee uit te drukken, en zo overtreedt men Kotev. Daarentegen is het doel van verven niet een idee uit te drukken, maar een voorwerp te verfraaien. Daarom overtreedt iemand die een betekenisvol beeld op papier of op een muur maakt Kotev, en als hij het vervolgens kleurt om het te verfraaien, overtreedt hij Tzove'a (y. Shabbat 7:2).

Daarom is het verboden volgens de Tora-wet om op Shabbat muren, kasten, gebruiksvoorwerpen, stof of kleding te schilderen, te kleuren of te verven. De specifieke kleur is irrelevant; elke kleur die verfraait, is verboden volgens de Tora-wet. Zelfs als de verf kleurloos is en slechts glazuur of glans toevoegt, is het verboden, omdat glans als kleur wordt beschouwd. Het is verboden volgens de Tora-wet om een muur te schilderen, zelfs als die eerder met dezelfde of een andere kleur geschilderd was.

Het is eveneens verboden volgens de Tora-wet om schoenen te poetsen. Zelfs als de poets neutraal of kleurloos is, is het verboden volgens de Tora-wet, omdat het de schoenen doet glanzen. Als de poets een crème is die op de schoenen wordt uitgesmeerd, overtreedt degene die haar aanbrengt ook Memare'aĥ (sectie 6 hieronder). Als de poets het leer verbetert, overtreedt men ook Me'abed (MB 327:12, 16; zie sectie 6 hieronder). Zelfs als de poets vóór Shabbat is aangebracht, mag men de schoenen op Shabbat niet opwrijven om ze te doen glanzen, omdat glans als kleur wordt beschouwd. Als er echter stof op de schoenen zit, mag men het voorzichtig met een doek verwijderen (SSK 15:40).

Het Tora-verbod van Tzove'a is beperkt tot blijvende verfstoffen. Als de kleur er vanzelf binnen korte tijd afgaat, is het verbod rabbijns (MT 9:13).

Als iemands handen besmeurd raken met fruit, bloed of enige andere substantie, dient hij le-khatĥila eerst zijn handen te wassen en ze pas daarna met een handdoek af te drogen, om te voorkomen dat hij de handdoek "verft". Evenzo dient degene die sap van een tafelkleed afveegt, als er sap op gemorst is, erop te letten het sap niet over de stof uit te smeren, aangezien dat het tafelkleed zou verven. Hoewel dergelijk "verven" het tafelkleed bevuilt in plaats van het te verfraaien, menen degenen die streng zijn dat het, aangezien het normaal is een dergelijk kleed te verven, rabbijns verboden is (SA 320:20). In tijden van nood mag men soepel zijn, aangezien veel poskim zeggen dat het toevoegen van kleur op een manier die het voorwerp bevuilt, niet verboden is (MB 320:59; Kaf Ha-ĥayim ad loc. 122).

Aangezien verband of tissues normaal gesproken niet geverfd worden, mogen ze gebruikt worden om bloed of andere gekleurde substanties op te ruimen. Aangezien de toegevoegde kleur materiaal bevuilt dat normaal gesproken niet geverfd wordt, is er geen verbod (SAH §302, Kuntres Aĥaron).

Iedereen is het erover eens dat er geen probleem is van het bevlekken van de handen of de mond bij het eten van aardbeien of andere felgekleurde voedingsmiddelen, omdat dit niet de normale manier is om de huid te kleuren, en dergelijke kleuring in feite het bevuilen van de huid is (MB 320:58). Men mag zich echter niet opmaken, zoals we eerder hebben uitgelegd (14:4).

Als een toilet een automatische toiletreiniger heeft die het water bij elke spoeling kleurt, zijn de poskim het oneens over de vraag of men het toilet op Shabbat mag doorspoelen. Sommigen menen dat het, aangezien mensen er belang bij hebben dat het water gekleurd is, rabbijns verboden is, ook al is de kleur slechts kort aanwezig. Anderen menen dat men het toilet mag doorspoelen, aangezien het primaire doel is het toilet te reinigen en de kleur slechts bijkomstig is. In de praktijk verdient het de voorkeur een heldere toiletreiniger te gebruiken. Als men zich echter op een plaats bevindt waar het reinigingsmiddel gekleurd is, mag men het toilet doorspoelen. Degenen die soepel willen zijn en een gekleurde toiletreiniger willen gebruiken, hebben een mening waarop ze kunnen vertrouwen.[4]

[4]. Deze onenigheid hangt af van verscheidene kwesties: 1) Is het verboden water te kleuren? Volgens Pri Megadim en MB 320:56 is het verboden. Aangezien de verfstof in dit geval echter niet langdurig is, is het verbod rabbijns. Dit is de mening van de meeste poskim. Anderen menen dat het toegestaan is, hetzij omdat de kleur nergens specifiek wordt geabsorbeerd (Or Le-Tziyon 1:29), hetzij omdat water een vloeistof is en Tzove'a niet van toepassing is op vloeistoffen (Tzitz Eliezer 14:47). 2) Zelfs als Tzove'a van toepassing is op water, menen sommigen dat het, aangezien het verven indirect gebeurt – het doorspoelen van het toilet houdt in dat de spoelklep wordt opgetild, wat wordt beschouwd als het wegnemen van een belemmering voor het water dat door de reiniger naar beneden gaat – een geval van grama is. Als dit juist is, dan is dit een psik reisha in een geval van een dubbel rabbijns verbod (Halikhot Olam dl. 4, p. 286). Anderen menen dat dit niet als grama wordt beschouwd en daarom verboden is (Shulĥan Shlomo 320:31:3). 3) Er is ook onenigheid over de feiten van het geval. Wat is het doel van het reinigingsmiddel – reinigen of kleuren?In de praktijk behoren tot degenen die streng zijn Shulĥan Shlomo, Menuĥat Ahava 3:13:4 en n. 9, en Orĥot Shabbat 15:64. Laatstgenoemde voegt eraan toe dat als iemand vergeten is de houder van de toiletreiniger vóór Shabbat te verwijderen, hij dit op Shabbat met zijn voet dient te doen, omdat hij muktzeh is. Tot degenen die soepel zijn behoren Tzitz Eliezer, Or Le-Tziyon en Halikhot Olam. Als iemand weet dat hij om de kleur van het water geeft, dient hij streng te zijn.

Bron ↗