05. Se’uda Shlishit

Als iemand geen brood heeft voor se’uda shlishit of het moeilijk vindt om brood te eten, mag hij be-di’avad aan zijn verplichting voldoen door mezonot te eten. Hoewel men voor de eerste en de tweede maaltijd geen mezonot mag gebruiken (SA 274:4), menen sommigen wat se’uda shlishit betreft dat het voornaamste doel van de maaltijd is om iemands verlustiging te vergroten, niet om verzadiging te bereiken, zodat men niet verplicht is specifiek brood te eten. Daarom voldoet men be-di’avad aan de verplichting met mezonot. Als hij ook geen mezonot heeft, of die niet kan eten, moet hij vlees of vis eten. Als iemand geen vlees of vis heeft, moet hij vruchten eten, bij voorkeur gekookt, aangezien gekookt fruit meer wordt beschouwd als verwant aan een volwaardige maaltijd (SA 291:5).

Idealiter zou men zijn eten zo moeten plannen dat hij eetlust heeft voor se’uda shlishit. Als het uitkomt dat hij se’uda shlishit niet lang na de lunch eet, moet hij bij de lunch minder eten, zodat hij eetlust zal hebben voor se’uda shlishit. Als iemand hier niet zorgvuldig in was en bijgevolg verzadigd is wanneer het tijd is voor se’uda shlishit, mag hij iets meer dan een keveitza brood eten en daarmee aan zijn verplichting voldoen. Be-di’avad mag hij zelfs slechts een kezayit brood eten. Als een kezayit brood of ander voedsel nog te veel is en hem verdriet zou bezorgen, heeft hij deze mitswa-gelegenheid verloren (SA 291:1; MB ad loc. 2).

Volgens Rambam moet men tijdens se’uda shlishit een berakha over wijn maken. Sommigen begrijpen dit zo dat hij, net zoals men vóór de lunch kiddush maakt, eveneens kiddush moet maken vóór se’uda shlishit (Tur). In de praktijk is de mitswa van kiddush echter eenmaal bij nacht en eenmaal overdag, en is er geen mitswa om bij se’uda shlishit kiddush over wijn te maken (SA 291:4). Anderen zeggen dat Rambam slechts oordeelt dat er een mitswa is om bij se’uda shlishit wijn te drinken om Shabbat verrukkelijker te maken. Inderdaad schrijven verscheidene Aĥaronim dat het het beste is de mitswa te verfraaien door bij se’uda shlishit wijn te hebben.

Se’uda shlishit moet vóór shki’a beginnen. Zolang iemand vóór shki’a “ha-motzi” heeft uitgesproken en de maaltijd is begonnen, mag hij ook ruim na tzeit blijven eten. Als hij echter geen brood at maar mezonot, vruchten of groenten, of als hij aan het drinken was, dan moet hij zodra shki’a aanbreekt stoppen, omdat dit voedsel hier geen volwaardige maaltijd van maakt; aangezien de tijd voor havdala al is aangebroken, mag men niet eten of drinken (SA 299:1; MB ad loc. 2; AHS ad loc. 3-5; hieronder 8:8).

Wie er niet in slaagde se’uda shlishit vóór shki’a te beginnen, mag tot 13,5 minuten na shki’a beginnen te eten (en mag ruim voorbij het invallen van de nacht blijven eten). Maar later dan dat moet hij geen se’uda shlishit eten.[4]

Als bij se’uda shlishit een bruid, een bruidegom en een minyan aanwezig waren, worden Sheva Berakhot gereciteerd bij de afsluiting van de maaltijd. Degene die de zimun leidt, de bruid en de bruidegom drinken allen van de wijn na Birkat Ha-mazon, zelfs als het voorbij tzeit is en zij nog geen havdala hebben gemaakt, omdat het drinken van deze wijn een voortzetting van hun maaltijd is (zie hieronder 8:8, waar wij vastleggen dat sommigen de gewoonte hebben om wijn uit de kos shel berakha te drinken, zelfs zonder dat een bruid en bruidegom aanwezig zijn).

[4]. 13,5 minuten is de tijd die bein ha-shmashot duurt volgens de Ge’onim, terwijl het volgens Rabbeinu Tam nog dag is (zie hierboven, hfdst. 3, einde van n. 1). Daarom mag men soepel zijn en se’uda shlishit dan beginnen. Dit is het standpunt dat is vastgelegd in Igrot Moshe OĤ 4:62 en Yalkut Yosef 291:20. (Zie MB 299:1 en SHT ad loc. 2. SSK 56:4 stelt dat men gedurende deze tijd niet mag beginnen te eten.)

Bron ↗