09. Hechtpleisters, gaasverband en het behandelen van wonden

Men mag een hechtpleister ("pleister") gebruiken om een wond of een gevoelige plek te beschermen tegen de wrijving die door kleding of andere voorwerpen wordt veroorzaakt. Zelfs iemand die last heeft van een licht kwaaltje mag dit doen, aangezien een hechtpleister niet geneest maar slechts beschermt (SA 328:23).

Hoewel men een hechtpleister niet op papier of dergelijke mag bevestigen vanwege het verbod van Tofer, is het bevestigen ervan op het lichaam niet verboden, omdat Tofer niet op het menselijk lichaam van toepassing is. Bovendien zijn hechtpleisters bedoeld om slechts korte tijd op het lichaam te blijven zitten.

Le-khatĥila dient men te proberen de uiteinden van de hechtpleister niet aan elkaar te bevestigen en te vermijden een hechtpleister te gebruiken om een gaasverband op zijn plaats te houden. Dit komt doordat sommigen menen dat deze gevallen rabbijns verboden zijn, aangezien het op een dergelijke manier aan elkaar plakken van het ene voorwerp aan het andere op Tofer lijkt. Indien nodig mag men soepel zijn en vertrouwen op degenen die menen dat men, aangezien hechtpleisters tijdelijk, voor een korte periode, worden bevestigd, dit mag doen, net zoals men een tijdelijke knoop mag leggen die slechts korte tijd standhoudt.[5]

Men mag een verband of hechtpleister niet op maat knippen, en wie dat doet, overtreedt het Tora-verbod van Meĥatekh (MB 322:18; hierboven 15:10). Is een verband te lang, dan dient men het meerdere malen om de verwonding te wikkelen in plaats van het af te knippen. Als iemand weet dat hij op Shabbat wellicht wonden zal moeten verbinden, dient hij vóór Shabbat verbanden van verschillende maten voor te bereiden. Het is ook goed manieren voor te bereiden om ze met veiligheidsspelden of een elastische kous vast te zetten, aangezien het le-khatĥila de voorkeur verdient geen hechtpleister te gebruiken om een gaasverband op zijn plaats te houden.

Men mag een vlinderpleister gebruiken om de randen van een snijwond bijeen te houden. Dit is vanwege twee soepele opvattingen. Ten eerste menen sommigen dat er geen verbod van Tofer is als het om het lichaam gaat. Ten tweede zeggen sommigen dat dit soort pleister niet als naaien kan gelden, aangezien het slechts de randen van de snijwond gesloten houdt en de wond helpt zich vanzelf te sluiten (SSK 35:25; zie Harĥavot 27:2:4).

Om bloeding te stelpen mag men een verband gebruiken (met een toegestane manier van knopen) of bloedstelpende sprays of poeders (zoals Dermatol). Deze middelen worden niet als medicinaal beschouwd; zij stelpen slechts de bloeding (zie SA 328:29). Daarnaast mag men jodium op een wond aanbrengen om infectie te voorkomen (SSK 35:13).[6]

Men mag bloed schoonmaken met een verband of papieren handdoek, ook al zal dit ze rood kleuren. Evenzo mag men een wond verbinden die met jodium is behandeld, ook al zal de kleur van de jodium het verband of de papieren handdoek bevlekken. Dit komt doordat dit "kleuren" in werkelijkheid een manier van vuilmaken van het materiaal is. Bovendien is geen van deze voorwerpen (verband, papieren handdoek, lichaam) bedoeld om geverfd te worden (SAH §302, Kuntres Aĥaron; MB 303:79 en 320:58; hierboven 18:5).

Als een hechtpleister hindert, mag men hem verwijderen. Le-khatĥila dient men daarbij te proberen het uittrekken van haren te vermijden, vanwege de melacha van Gozez. Is er geen alternatief, dan mag men de hechtpleister verwijderen, zelfs als het duidelijk is dat dit haren zal uittrekken, aangezien men niet wil dat dit gebeurt en het slechts een bijkomend effect van zijn handeling is (SSK 35:30).

[5]. We zagen hierboven in hfdst. 13 n. 9 dat volgens Rabbeinu Yoel, Ra’avya, Rashbam en anderen de wetten van Tofer lijken op de wetten van Kosheir, en dat er daarom geen verbod is op het naaien van iets dat minder dan een week zal standhouden. Rabbeinu Peretz en Mordechai zijn het hier niet mee eens en betogen dat de twee melachot niet analoog zijn, en dat het rabbijnse verbod van Tofer zelfs voor tijdelijke bevestigingen geldt. In tijden van nood mag men op de soepele autoriteiten vertrouwen; zie daar. Dit is ook de opvatting van Tzitz Eliezer (8:15 en in de samenvatting, 14:14-15). R. Shlomo Zalman Auerbach (geciteerd in SSK hfdst. 35 n. 67) voegt toe dat zelfs wanneer het gaasverband later samen met de hechtpleister wordt weggegooid zodat ze gedurende langere tijd aan elkaar bevestigd blijven, dit niet als een permanente bevestiging wordt beschouwd, aangezien het geen doel dient. We zagen ook hierboven in hfdst. 13 n. 9 dat het niet verboden is de plastic strips te verwijderen die de kleeflaag op de plakranden van een wegwerpluier beschermen. Hetzelfde geldt voor het verwijderen van de plastic strips die de kleeflaag van een hechtpleister beschermen.

[6]. Orĥot Shabbat hfdst. 20 n. 250 uit verbazing over de toestemming van SSK om Dermatol te gebruiken, en meent dat het wel degelijk medicinaal is. R. Shlomo Zalman Auerbach lijkt te menen dat Dermatol en jodium niet bedoeld zijn om te genezen, maar slechts om bloeding te stelpen en infectie te voorkomen. In elk geval zou, zelfs als ze wel genezen, iemand die lijdt het gebruik ervan zijn toegestaan, zoals ik hier in sectie 5 en n. 3 heb aangegeven.

Bron ↗