11. Een voorwerp ongeschikt maken voor zijn normale gebruik op Shabbat

Men mag een voorwerp niet ongeschikt maken voor zijn normale gebruik (levatel kli me-heikhano) op Shabbat. Dit te doen is verwant aan het afbreken van iets (Soter) op Shabbat. Daarom, als er olie uit een lamp druipt, mag men er geen bak onder zetten om de olie op te vangen. Aangezien de lamp en zijn olie muktzeh zijn, zal de bak verboden worden om te verplaatsen, en zal hij dus niet langer geschikt zijn voor normaal gebruik op Shabbat. Als men wil verzekeren dat de druipende olie geen rommel maakt, dient men er vóór Shabbat iets onder te zetten. Evenzo mag men geen bak onder een kip zetten waarin zij haar eieren kan leggen. Aangezien een ei dat op Shabbat wordt gelegd muktzeh is, zal de bak met een ei erin verboden worden om te verplaatsen (Shabbat 42b; SA 310:6, 265:3).

Er is echter een manier om dit probleem te omzeilen. Voordat men het opvangbakje onder de lamp of de kip plaatst, mag men er een voorwerp in leggen dat belangrijker is dan de olie of het ei. Men mag de bak dan verplaatsen omwille van dat niet-muktzeh voorwerp (MB 265:6).

Als men bezorgd is over vonken die uit een lamp springen, mag men er een kli onder zetten om de vonken op te vangen. Omdat vonken vluchtig zijn en vrijwel onmiddellijk doven, mag de kli daarna worden verplaatst. Hij wordt niet ongeschikt gemaakt voor zijn normale gebruik. Men dient echter geen water in de kli te doen, omdat dat de vonken sneller zal doven (Shabbat 47b; SA 265:4).

Kussens en dekens nat maken is verboden, omdat men ze daardoor ongeschikt maakt voor hun normale gebruik (SA 305:19). Het is ook verboden om een kledingstuk zo vies te maken dat het niet meer draagbaar is zonder het te wassen. Als er vloeistof op de vloer is gemorst, mag men geen kleding gebruiken om het op te dweilen; door dat te doen maakt men de kleding ongeschikt om te dragen. Men mag echter een doek gebruiken om de gemorste vloeistof op te dweilen, aangezien dit het bedoelde gebruik van de doek is. Het is ook toegestaan voor veel mensen om hun handen aan een handdoek af te drogen, zelfs al zal die uiteindelijk te nat worden om nog langer te gebruiken. Dit is omdat zij hem niet onbruikbaar maken; zij gebruiken hem veeleer voor zijn bedoelde doel. Evenzo mag men op Shabbat een vuilniszak in een vuilnisbak doen en er afval in stoppen, ook al geeft men de zak daardoor de muktzeh-status van het afval erin. Dit wordt niet beschouwd als hem onbruikbaar maken, aangezien het vasthouden van afval het doel van de vuilniszak is (Levush 265:3; Shulĥan Shlomo 308:17:7; Yalkut Yosef deel 2, p. 480; Orĥot Shabbat 2:19:329).

Men mag een doos voor kuikens plaatsen als opstapje zodat zij heen en weer kunnen gaan van en naar hun hok. Hoewel dieren muktzeh zijn, wordt dit niet beschouwd als het onbruikbaar maken van de doos, aangezien men de kuikens er wanneer men maar wil van kan wegjagen. Echter, terwijl zij op de doos zitten, mag hij hem niet verplaatsen (Shabbat 128b; SA 308:39).

Bron ↗