03. Lash

De melacha van Lash verwijst naar het kneden, het vormen van deeg uit meel en water. Het omvat echter ook het mengen van enige vloeistof met meel om deeg te vormen. Zelfs als de gebruikte vloeistof stroperig is, zoals honing of mayonaise, is het nog steeds verboden deze met meel te mengen. Zolang men het meel bindt en deeg vormt, wordt dit beschouwd als Lash. In dezelfde lijn, als men water met gedroogde aarde mengt om bakstenen te maken of plamuur om gaten in een muur te dichten, overtreedt men Lash.

Men mag zelfs niet één enkel onderdeel van het kneedproces uitvoeren. Daarom mag men geen water op meel gieten. Bovendien mag men, nadat het deeg gevormd is, het niet vormgeven.[5]

Lash houdt in dat men iets nieuws vormt met eigenschappen die verschillen van die van zijn samenstellende delen. Meel op zichzelf en water op zichzelf kunnen niet rijzen en kunnen niet gebakken worden. Pas nadat ze samen gemengd zijn kunnen ze tot brood en koekjes worden gemaakt. Evenzo kunnen gedroogde aarde of plamuur op zichzelf en water op zichzelf niet voor het bouwen worden gebruikt. Pas nadat ze samen gemengd zijn kunnen ze worden gebruikt om bakstenen te vormen of om gaten in de muur te dichten.

Het Tora-verbod op Lash is beperkt tot een dik mengsel. Rabbijns is het ook verboden een losse mengeling te maken (zoals in de volgende paragraaf zal worden uitgelegd). Echter, als de hoeveelheid van de aan de vloeistof toegevoegde vaste stof zo minimaal is dat deze oplost, de vloeistof haar vorm behoudt, en er geen enkel soort mengsel ontstaat, dan is er geen verbod van Lash. Daarom mag men koffie of suiker aan water toevoegen, aangezien de korrels geen massa in het water vormen. Bovendien mag men flesvoeding voor zuigelingen bereiden door het poeder met water te mengen, aangezien het mengsel geen massa vormt; veeleer behoudt de vloeistof haar vorm en kan ze uit een fles worden gedronken. Aldus is er geen probleem van Lash.[6] (Men dient koffie in een kli shlishi te bereiden om overtreding van de melacha van Bishul te vermijden; zie hierboven, 10:7.)

[5]. Iedereen is het erover eens dat iemand die daadwerkelijk deeg vormt een Tora-verbod overtreedt, maar de Tanna’im zijn het oneens of het toevoegen van water aan meel een Tora-verbod is. Volgens R. Yehuda Ha-Nasi overtreedt iemand die water aan meel toevoegt een Tora-verbod omdat hij de eerste stap in het proces van het maken van deeg heeft gezet; volgens R. Yossi Be-Rabbi Yehuda heeft hij, aangezien hij het water en meel niet samen heeft gemengd, slechts een rabbijns verbod overtreden (Shabbat 18a, 155b). De meeste poskim, waaronder Rabbeinu Ĥananel, Rif, Rambam, Rosh, Ba’al Ha-Ma’or, Ramban, Or Zaru’a, Roke’aĥ, Rabbeinu Yeruĥam en Me’iri menen dat de halacha R. Yossi Be-Rabbi Yehuda volgt. Volgens Sefer Ha-Teruma, Yere’im, Smag en Smak volgt de halacha echter R. Yehuda Ha-Nasi. (Le-khatĥila dient men zijn handen niet over aarde te wassen, noch in aarde te urineren, omdat R. Yossi Be-Rabbi Yehuda het ermee eens is dat die handelingen verboden zijn. In een tijd van nood mag men mild zijn, aangezien dit een geval is van een psik reisha de-lo niĥa lei waarbij een rabbijns verbod betrokken is. Zie MB 321:57.) Er zijn sommige materialen, zoals as, die niet in staat zijn deeg te vormen. Als ze met water worden gemengd vormen ze wel een soort massa, maar deze is niet stabiel en verkruimelt zodra hij opdroogt. Er zijn drie meningen over zulke materialen:

1. a) Men mag er milder mee zijn. Hij mag water op de as gieten, maar het samen mengen van beide is rabbijns verboden (Rambam; Rid; Ritva; en geïmpliceerd door Rif en Rashi).
2. b) Men moet er strenger mee zijn. Aangezien ze niet werkelijk een massa kunnen vormen, is men aansprakelijk zodra er water op wordt gegoten, aangezien zelfs R. Yossi Be-Rabbi Yehuda het ermee eens zou zijn (in navolging van Abaye in Shabbat 18a; volgens BHL 324:3 s.v. “ein” is dit de uitspraak van Tosafot, Rosh, Raavad, Rashba en Ran; het lijkt ook de mening te zijn van Sefer Ha-Teruma en allen die de uitspraak van R. Yehuda Ha-Nasi volgen).
3. c) Ze zijn hetzelfde als enig ander materiaal dat aan Lash onderhevig is. De Tanna’im zijn het oneens over de status van het verbod op het gieten van water erop, maar zijn het erover eens dat het mengen ervan verboden is door Tora-wet (in navolging van de mening van R. Yosef; Ĥazon Ish 56:3 meent dat dit de mening is van de meeste in BHL genoemde poskim).

[6]. Als het mengsel waarschijnlijk vanzelf zal stollen en uitharden, dan overtreedt men, wanneer men het water toevoegt, reeds het Tora-verbod van Lash. Dit komt doordat de essentie van de melacha het samenvoegen van afzonderlijke deeltjes tot één vaste massa is. Aldus stellen de Wijzen dat het toevoegen van water aan vlaszaden als Lash wordt beschouwd, omdat het water de zaden een substantie doet afscheiden die hen aan elkaar doet kleven (Zevaĥim 94b). Evenzo is het door Tora-wet verboden cement, water en toeslagmateriaal samen te voegen om beton te vormen; hoewel het mengsel los en schenkbaar begint, zal het beton vervolgens vanzelf stollen (zie Ketzot Ha-shulĥan 130:3). Daarom mag men geen geleidesserts maken, zoals hieronder in paragraaf 7 wordt uitgelegd.

Bron ↗