08. Kelim met zowel toegestane als verboden toepassingen

De status van kelim die worden gebruikt voor zowel toegestane als verboden activiteiten wordt bepaald door het merendeel van hun gebruik (Pri Megadim; MB 308:10). Daarom is een zakmes met een schaar niet muktzeh, omdat de meeste van zijn lemmeten als bestek voor het eten kunnen worden gebruikt en niet muktzeh zijn, en alleen de schaar primair voor een verboden activiteit wordt gebruikt. Evenzo is een horloge met een ingebouwde rekenmachine niet muktzeh, omdat het primaire gebruik ervan – het aangeven van de tijd – op Shabbat is toegestaan. Daarentegen is een mobiele telefoon (die geen smartphone is) die de tijd weergeeft een keli she-melakhto le-isur, aangezien het hoofdgebruik ervan – als telefoon – op Shabbat verboden is. Daarom mag hij niet om zichzelf worden verplaatst, maar hij mag wel worden verplaatst le-tzorekh gufo – om te zien hoe laat het is (hij dient hem echter niet daarvoor in zijn zak met zich mee te dragen). Hij mag ook worden verplaatst le-tzorekh mekomo. Dus als men de plek waar de telefoon ligt wil gebruiken, mag hij worden verplaatst. Evenzo, als het alarm van de telefoon afgaat, en de eigenaar hem wil verplaatsen zodat het rinkelen zijn rust niet zal verstoren, dan mag hij dat doen.

Een pan is een kli she-melakhto le-isur, aangezien zijn primaire doel het koken is. Niettemin, wanneer er voedsel in zit, is de pan secundair aan het voedsel, en daarom mag hij worden verplaatst. Zodra het voedsel uit de pan is verwijderd, mag men de pan van tafel halen, zelfs als men de ruimte die hij inneemt niet nodig heeft. De reden is dat de voedselresten op de bodem van de pan hem walgelijk maken, en een walgelijk voorwerp (graf shel re'i) mag worden verplaatst (MB 308:20; BHL s.v. "kli"; zie paragraaf 12 hieronder).

Zelfs als een oven wordt gebruikt om bakvormen en gebakken waren in op te bergen, is hij – aangezien zijn primaire doel het bakken is – een kli she-melakhto le-isur. Niettemin mag men de deur ervan openen om voedsel eruit te halen, aangezien dit verplaatsen le-tzorekh mekomo is. Als men voedsel in de oven wil zetten en het daar op Shabbat wil bewaren, mag men de deur openen en sluiten, omdat dit le-tzorekh gufo is (SSK 20:79).

Tefilin worden beschouwd als een kli she-melakhto le-isur, aangezien men ze op Shabbat en Yom Tov niet mag dragen (SA 31:1). Daarom mogen ze alleen worden verplaatst le-tzorekh gufam of le-tzorekh mekomam. Le-tzorekh gufam zou van toepassing zijn als men de tefilin wil omdoen, in de hoop dat ze hem tegen gevaar zullen beschermen. Le-tzorekh mekomam zou van toepassing zijn als ze in hun tas samen met een talit liggen, en men de tefilin wil verwijderen om op Shabbat bij de talit te kunnen komen (Taz; MA). Onder dringende omstandigheden, als de tefilin in gevaar zijn beschadigd te worden, mogen ze worden verplaatst (MB 31:2; BHL ad loc.).

Een bloempot is een kli she-melakhto le-isur, aangezien hij in verband staat met verscheidene melachot – planten, water geven en plukken. Daarom mag hij worden verplaatst le-tzorekh gufo – om de tafel te versieren – of le-tzorekh mekomo – om de plek te gebruiken waar de bloempot staat (zie hierboven 19:10).

Bron ↗