09. Taken die vóór Shabbat beginnen en doorlopen tot in Shabbat

Men mag op vrijdag taken beginnen die op Shabbat vanzelf voltooid zullen worden. Zo mag men bijvoorbeeld op vrijdag een pan met ongekookt voedsel op de plata (warmhoudplaat) zetten zodat het op Shabbat verder zal koken, zolang men vanaf het begin van Shabbat tot het voedsel volledig gaar is de pan noch aanraakt noch de temperatuur ervan bijstelt (hieronder, 10:16). Evenzo mag men stof in een vat met kleurstof leggen zodat het tijdens Shabbat de kleur zal opnemen. Dit komt doordat de verboden op Shabbat alleen betrekking hebben op handelingen die op Shabbat worden verricht, en niet op activiteiten die tijdens Shabbat vanzelf plaatsvinden. Volgens Beit Shammai is men, net zoals men geboden is zijn dieren op Shabbat te laten rusten, evenzo geboden al zijn gereedschappen en apparaten op Shabbat te laten rusten. De halacha volgt echter de opvatting van Beit Hillel, en de Shabbat-verboden zijn niet van toepassing op iemands levenloze bezittingen. Daarom mag men op vrijdag een gereedschap gebruiken voor een taak die op Shabbat vanzelf voltooid zal worden (SA 252:1).

Zo mag men op vrijdag een tijdschakelaar instellen om gedurende Shabbat naar behoefte lichten aan en uit te zetten (hieronder, 17:6). Evenzo mag men vóór Shabbat irrigatie en sproeiers opzetten, ook al mag men het gazon op Shabbat niet besproeien (hieronder, 19:4); zolang de besproeiing vóór Shabbat is ingesteld, is het niet verboden. Dit is ook het geval bij industriële machines die onafgebroken werken. Zolang er geen zorg bestaat dat een Jood ze op Shabbat zou moeten aanzetten of repareren, is het niet nodig om ze vóór Shabbat uit te zetten (Heikhal Yitzĥak §19).

Wat betreft het aan laten staan van machines die zeer luidruchtig zijn, zoals maalmolens, zijn er echter verschillende opvattingen. Sommigen zijn streng en houden vol dat men ze tijdens Shabbat niet aan mag laten staan omdat het niet eerbiedig is tegenover Shabbat. Anderen menen dat het, aangezien ze vóór Shabbat zijn aangezet en er op Shabbat geen melacha wordt verricht, niet verboden is. De laatstgenoemde opvatting wordt gevolgd in SA 252:5. Rema schrijft daarentegen dat men idealiter streng zou moeten zijn en geen activiteit zou moeten beginnen die tijdens Shabbat lawaai zal voortbrengen; als dit echter tot een verlies zou leiden, of als er een andere dringende noodzaak is, mag men in dit opzicht mild zijn (zie 22:19 hieronder over het verbod om op Shabbat naar de radio te luisteren of televisie te kijken).[4]

[4]. Shabbat 18a noteert een dispuut tussen Rabba en R. Yosef. Volgens Rabba is een melacha die lawaai voortbrengt (bijvoorbeeld het gebruik van een molen) verboden omdat het Shabbat onteert. Dit is het standpunt van Rabbeinu Ĥananel, Tosafot, Rosh, en Smag. Volgens R. Yosef is het echter toegestaan. Dit is het standpunt van Rif, Rambam, R. Tam, en SA 252:5. Rema zegt dat men le-khatĥila streng zou moeten zijn, maar dat hij mild mag zijn als er een verlies mee gemoeid is. Op grond hiervan schrijven de Aĥaronim dat men volgens SA een wasmachine vlak voor Shabbat mag aanzetten ook al maakt deze lawaai, terwijl Rema dit verbiedt. Maar in tijd van nood, zoals wanneer een soldaat op vrijdag uit het leger arriveert met kleding die gewassen moet worden en hij onmiddellijk na Shabbat naar de basis moet terugkeren, zou zelfs Rema het ermee eens zijn dat men ze op vrijdagmiddag in de was mag doen (zie Yeĥaveh Da'at 3:18 en SSK 42:43). Het is mogelijk dat men de nieuwere wasmachines, die vrijwel geen lawaai maken, le-khatĥila zelfs volgens Rema mag gebruiken.

Bron ↗