02. Principes van Muktzeh

In de regel verboden de Wijzen het op Shabbat verplaatsen van dingen die niet geschikt zijn voor gebruik op Shabbat en die men uit zijn gedachten zet (sectie 10 hieronder). Er zijn verschillende soorten muktzeh:

1. Muktzeh maĥmat gufo (inherent muktzeh) – voorwerpen die voor geen enkel gebruik op Shabbat geschikt zijn, zoals stenen, bomen, zand, dieren en oneetbaar voedsel (zoals hieronder uitgelegd, sectie 3).

2. Muktzeh maĥmat ĥesron kis (muktzeh vanwege geldelijk verlies) – waardevolle voorwerpen die men ervoor waakt niet aan te raken behalve voor hun enige aangewezen gebruik, uit bezorgdheid dat ze beschadigd raken. Aangezien ze geen nut hebben op Shabbat, zet men ze uit zijn gedachten (sectie 4 hieronder).

3. Basis le-davar ha-asur (een basis voor een verboden voorwerp) – verwijst naar een geval waarin men een muktzeh-voorwerp plaatst op een voorwerp dat zelf niet muktzeh is; aangezien hij bedoelt dat het daar op Shabbat blijft, zet hij ook de "basis" uit zijn gedachten, en ook die wordt muktzeh (secties 5-6 hieronder).

4. Kelim she-melakhtam le-isur (gereedschappen waarvan het gebruik verboden is) – hebben een bijzondere status. Aangezien ze ontworpen zijn om verboden activiteiten te verrichten, zet men ze uit zijn gedachten. Aan de andere kant worden ze soms voor toegestane doeleinden gebruikt. Daarom mag men ze niet verplaatsen omwille van henzelf (bijv. om ze te beschermen, le-tzorekh atzmam), maar men mag ze verplaatsen om ze op toegestane wijze te gebruiken (le-tzorekh gufam) of omdat men de ruimte nodig heeft die ze innemen (le-tzorekh mekomam) (secties 7-9 hieronder).

Als een muktzeh-voorwerp pijnlijk onaangenaam is, zoals een nachtspiegel (graf shel re'i), stonden de Wijzen toe het te verwijderen (sectie 12 hieronder).

Het verbod is om een muktzeh-voorwerp met de hand te verplaatsen, maar men mag een muktzeh-voorwerp aanraken zonder het te verplaatsen. Daarom mag men op Shabbat een hoes over een computer, telefoon of andere muktzeh-voorwerpen leggen. Men mag muktzeh ook "van de zijkant" (min ha-tzad) verplaatsen. Als men bijvoorbeeld een voorwerp of voedsel moet oppakken en daarbij een muktzeh-voorwerp dat naast het voorwerp of voedsel ligt indirect wordt verplaatst, is dat niet verboden, zolang hij het muktzeh-voorwerp niet met zijn handen aanraakt. Echter, als het muktzeh-voorwerp omwille van zijn eigen bescherming verplaatst moet worden, mag men het niet verplaatsen, zelfs niet min ha-tzad. Zolang hij zijn handen gebruikt, is het verboden, zelfs als die geen direct contact met het muktzeh-voorwerp hebben (bijvoorbeeld als hij een bezem gebruikt). Men mag echter elk ander lichaamsdeel gebruiken (be-gufo); zo mag men een voorwerp dat muktzeh is verplaatsen met zijn voet of elleboog (sectie 14 hieronder).

Soms is het onduidelijk of een bepaald voorwerp wel of niet muktzeh is, omdat we feiten over de situatie missen. Bijvoorbeeld, als men fruit onder een boom vond en het onzeker is of het vóór Shabbat is gevallen (en toegestaan is) of op Shabbat (en muktzeh is), zijn we streng en beschouwen we het als muktzeh (Beitza 24b; SA 325:5). Daarentegen, als er een halachische onenigheid is over de vraag of een voorwerp muktzeh is, volgt de wet de soepele positie (Beit Yosef 279:4; SHT 309:24).

Bron ↗