01. Kotev en Moĥek

Kotev is de melacha van het nauwkeurig uitdrukken van ideeën met behulp van letters, cijfers of betekenisvolle afbeeldingen, op een manier die het idee lange tijd doet voortbestaan. In de Misjkan (de Tabernakel) werden letters geschreven op de palen die de wanden ervan vormden, zodat de volgorde, positie en oriëntatie van elke paal altijd duidelijk zou zijn. Soms werden er fouten gemaakt, zodat het nodig was de letters uit te wissen en ze te vervangen door de juiste. Dit is de melacha van Moĥek: uitwissen om andere letters te kunnen schrijven (Shabbat 103a; Rashi op Shabbat 73a).

Op het eerste gezicht lijkt Kotev een triviale en onbeduidende melacha die niet op de lijst van ernstige melachot die op Shabbat verboden zijn, had moeten worden opgenomen. In werkelijkheid is schrijven echter de basis voor menselijke activiteit. Hoe slim iemand ook was of hoe goed zijn geheugen ook was, hij zou nog steeds moeite hebben gehad om precies te onthouden waar elke afzonderlijke paal in de Misjkan geplaatst moest worden. Dit geldt voor alle complexe zaken: als iemand ze niet opschrijft, zal hij ze niet nauwkeurig onthouden en zal hij het vermogen verliezen om de kennis die hij heeft vergaard en de verworvenheden die hij reeds heeft bereikt, te reconstrueren. Door het schrijven was de mensheid in staat zich wetenschappelijk te ontwikkelen en het menselijk leven te verbeteren.

Om ervoor te zorgen dat informatie nauwkeurig is, is het soms nodig een fout uit te wissen om die te vervangen door juiste informatie. Zelfs als er een vlek op een stuk papier zit en iemand die uitwist zodat hij er letters voor in de plaats kan schrijven, overtreedt hij Moĥek, omdat zijn uitwissing het schrijfoppervlak voorbereidt (SA 340:3).

Soms wordt uitwissen als een melacha beschouwd, zelfs als iemand niet van plan is op de plaats van de uitwissing te schrijven; bijvoorbeeld wanneer er een overtollige letter in een Torarol staat die uitgewist moet worden om de Tora koosjer te maken (Shabbat 104b; BHL 340:3, s.v. "ha-moĥek").

Het gebruik van een stempel wordt eveneens als Kotev beschouwd. Het maakt geen verschil of de stempel met de rechter- of de linkerhand wordt vastgehouden, omdat de stempel met beide handen even gemakkelijk te gebruiken is. Evenzo is het gebruik van een printer, kopieerapparaat of faxapparaat op Shabbat verboden volgens de Tora-wet, aangezien men daarmee betekenisvolle symbolen of letters op schrift stelt (zie MA, OĤ 32:57; Taz, YD 271:8; Igrot Moshe, OĤ 4:40:10).

Men mag geen letters of tekens typen op een computer, noch ze in het geheugen van een computer opslaan. Het is eveneens verboden foto's te maken of stemmen of geluiden op te nemen. Aangezien deze handelingen echter geen stabiele vormen of letters voortbrengen, menen velen dat het verbod rabbijns is.[1]

[1]. R. Yosef Shalom Elyashiv en R. Mordechai Eliyahu menen dat typen op een computer verboden is volgens de Tora-wet. Dit zou ook het standpunt zijn van degenen die menen dat het gebruik van elektriciteit verboden is volgens de Tora-wet, zoals hierboven uitgelegd in 17:2. Zie Harĥavot hier en daar.

Bron ↗