13. Spelletjes op Shabbat

De poskim zijn het oneens over de vraag of men op Shabbat spelletjes mag spelen. Sommigen zeggen dat men, aangezien Shabbat bedoeld is voor Torastudie, geen spelletjes mag spelen, omdat dit het verspillen zou zijn van tijd die voor Torastudie gebruikt had kunnen worden. Daarom mag men geen dammen, schaken, backgammon, biljarten of welk balspel dan ook spelen, of de spellen nu binnen op de vloer of buiten op een geplaveid oppervlak gespeeld worden. En aangezien men deze spellen niet mag spelen, worden zij ook als muktzeh beschouwd (R. Aharon Sasson, geciteerd in Birkei Yosef 338:1; Petaĥ Ha-devir ad loc. 4).

Anderen menen dat er geen verbod is op het spelen van spelletjes op Shabbat, zolang niemand om geld speelt (Rema 338:5; Ma'amar Mordechai). Sommige rabbijnen schaakten inderdaad op Shabbat, omdat het een spel is dat denkwerk vereist en de geest scherpt (Shiltei Giborim).[8]

In de praktijk is het voor volwassenen passend streng te zijn en geen balspellen, schaak en dergelijke te spelen, zowel omdat het volgens sommige poskim verboden is, als omdat men zich niet moet aanwennen om de Torastudie op Shabbat te verwaarlozen. Wie soepel wil zijn, heeft een opvatting om op te steunen (zie SA 308:45; MA 338:5; MB ad loc. 21; Kaf Ha-ĥayim ad loc. 39). Ook kinderen moeten worden opgevoed om op Shabbat Tora te bestuderen, maar vrijwel alle poskim zijn het erover eens dat men hen niet moet beletten op Shabbat spelletjes te spelen (zoals hieronder uitgelegd in 24:7).

Daarentegen mogen sporten die een groot evenement vormen, zoals voetbal, basketbal, honkbal en American football, niet op Shabbat gespeeld worden, vanwege het verbod op doordeweekse activiteiten. Het spreekt vanzelf dat men ze niet mag spelen op het daarvoor bestemde veld of de baan. Kinderen mogen deze sporten evenmin spelen, omdat het een doordeweekse activiteit is (hieronder 24:9).

[8]. Ĥida neigt ertoe het schaken te verbieden (Birkei Yosef 338:1). Hij oppert dat de rabbijnen die op Shabbat schaakten aan depressie leden. Om hun gedachten van hun zorgen af te leiden, schaakten zij, waarna zij in staat waren tot hun Torastudie terug te keren. Maar afgezien van deze situatie behoort men op Shabbat niet te spelen. De Wijzen vertellen ons dat er een plaats genaamd Tur Shimon was die verwoest werd, ook al respecteerden de mensen daar Shabbat. Sommigen zeggen dat de reden was dat zij daar op Shabbat balspel speelden (y. Ta'anit 4:5). R. Elazar van Worms legt uit dat zij door spelletjes te spelen tijd verspilden waarin zij Tora hadden kunnen leren (Roke'aĥ §55). Hierop baseren sommigen de conclusie dat men op Shabbat geen bal mag spelen, en dat ballen daarom muktzeh zijn (Shibolei Ha-leket, Beit Yosef en SA 308:45). Anderen zijn toegeeflijk en menen dat men in een geplaveide tuin bal mag spelen (Tosafot, Rema). Niettemin mag men niet op een ongeplaveid oppervlak spelen, uit zorg dat men de grond uiteindelijk zal effenen (boven 15:2). Wat de bestraffing van Tur Shimon betreft: die was omdat zij bal speelden in het publieke domein (Vilna Gaon), of omdat zij te veel tijd aan hun Torastudie onttrokken.

Bron ↗