08. Het openen van een koelkast of oven, en het betreden van een geairconditioneerde kamer

Als het openen van de deur van een koelkast ertoe leidt dat er een elektrische gebeurtenis plaatsvindt, mag men de deur op Shabbat niet openen. De meeste koelkasten hebben binnenin een elektrisch lampje dat automatisch aangaat wanneer de koelkastdeur wordt geopend. Als het lampje dus niet vóór Shabbat is verwijderd, mag men de koelkast op Shabbat niet openen. Er zijn ook koelkasten waarbij een ventilator aan- of uitgaat telkens wanneer de deur wordt geopend. Deze koelkasten en alle koelkasten met soortgelijke elektrische mechanismen mogen op Shabbat niet worden geopend.

Als daarentegen is gewaarborgd dat het openen van de koelkast niets aan- of uitschakelt, mag men de deur op Shabbat openen. Sommigen staan inderdaad toe om een koelkast te openen wanneer de compressor is aangeslagen, maar verbieden het openen van de koelkast wanneer de compressor uit is, aangezien het openen van de deur ertoe leidt dat er warme lucht in de koelkast komt. Aangezien de compressor wordt geactiveerd door een interne thermostaat, kan het openen van de koelkast ertoe leiden dat de compressor onmiddellijk aanslaat, of in ieder geval eerder dan anders het geval zou zijn geweest.

In de praktijk mag men de koelkast echter ook openen wanneer de compressor uit is. Hiervoor zijn een aantal redenen. Ten eerste is het onopzettelijk: degene die de deur opent heeft niet de bedoeling de compressor aan te zetten. Ten tweede is het onzeker of het openen van de deur ertoe zal leiden dat de compressor aanslaat, aangezien het mogelijk is dat de compressor toch al op het punt stond aan te slaan. Ten derde is, zelfs als het openen van de deur er wel toe leidt dat de compressor aanslaat, dit slechts indirect gedaan, via grama, aangezien het openen van de deur op zichzelf de compressor niet aanzet. Het zorgt er slechts voor dat er warme lucht binnenkomt, wat op zijn beurt de compressor kan beïnvloeden. Dienovereenkomstig hoeft men zich geen zorgen te maken over een geval waarin onzekerheid bestaat over grama gecombineerd met het ontbreken van opzet.

Om dezelfde reden mag men koud water drinken uit een waterkoeler zonder te controleren of de compressor al dan niet is aangeslagen. Men mag ook een kamer betreden waarin een werkende airconditioner staat die door een thermostaat wordt geregeld, ook al kan het openen van de deur ertoe leiden dat de airconditioner aanslaat. Ten eerste is het niet zeker dat het openen van de deur ertoe zal leiden dat de airconditioner aanslaat. Zelfs als hij wel aanslaat, werd dit bewerkstelligd via grama. Op dezelfde manier mag men een deur of raam openen in een kamer met een door een thermostaat geregelde verwarming of airconditioner. Dit komt doordat degene die de deur of het raam opent niet de bedoeling heeft het apparaat te beïnvloeden, het niet zeker is dat het openen van de deur of het raam dit ook werkelijk zal doen, en als het apparaat wordt beïnvloed, dit door middel van grama zal zijn bewerkstelligd.

Velen zijn echter streng ten aanzien van een oven die door een thermostaat wordt geregeld en zullen een dergelijke oven niet openen wanneer het verwarmingselement is uitgeslagen. Aangezien het een klein apparaat is, is het waarschijnlijker dat het openen van de deur ertoe leidt dat het aanslaat. Om dit probleem te vermijden hebben sommige ovens een Shabbat-instelling waarbij de oven een gestage warmte produceert en niet op een thermostaat reageert. Wanneer de oven op deze instelling staat, is iedereen het erover eens dat hij naar believen geopend en gesloten mag worden.[8]

[8]. Zoals uitgelegd in 9:9 hierboven, staan sommigen grama zelfs le-khatĥila toe, terwijl de meesten het alleen in gevallen van nood toestaan. Hier is, zelfs als de handeling van het openen van de ovendeur zeker het verwarmingselement zal inschakelen, aangezien hij niet de bedoeling heeft het aan te zetten, het eenvoudigweg een psik reisha de-lo niĥa lei, wat zelfs onder normale omstandigheden is toegestaan. Dit punt is nog relevanter als het mogelijk is dat de oven ook zou zijn aangeslagen als hij met rust was gelaten. In dat geval bewerkstelligt het openen van de deur niets. R. Shlomo Zalman Auerbach schrijft dit met betrekking tot een koelkast (Minĥat Shlomo 1:10), evenals R. Ovadia Yosef (Yabi'a Omer, OĤ 1:21) en R. Eliezer Waldenberg (Tzitz Eliezer 8:12). Velen raden echter aan om streng te zijn en de koelkast alleen te openen wanneer de compressor al aan is; alleen dan is het onmogelijk dat het openen van de deur ertoe leidt dat de compressor aangaat, aangezien hij al aan is. Hoewel de instroom van warme lucht ertoe zal leiden dat de compressor langer aan blijft, is dit niet verboden (Responsa Har Tzvi, OĤ 1:151; Ĥelkat Yaakov 3:179). Niettemin is de slotsom dat men een koelkast mag openen zonder te controleren of de compressor al dan niet aan is. De wet ten aanzien van het openen van een koelkast is soepeler dan de wet ten aanzien van het openen van een elektrische oven. Er zijn twee redenen voor dit onderscheid. Ten eerste is een oven klein, en daardoor is het waarschijnlijk dat het openen van de deur ertoe leidt dat hij aanslaat. Er is een kleine mogelijkheid dat dit niet als grama zou worden beschouwd, maar veeleer als een directe handeling. Een koelkast daarentegen is groot, en het is onwaarschijnlijk dat het openen van de deur hem onmiddellijk beïnvloedt. Als dit zou gebeuren, zou het zeker als grama worden beschouwd. Ten tweede is, volgens veel poskim, het aanzetten van de compressor van de koelkast slechts een rabbijns verbod, aangezien er geen verwarmingselement is (boven, n. 1). Het aanzetten van het verwarmingselement van de oven daarentegen is volgens alle meningen door de Tora-wet verboden. Dit onderscheid weerspiegelend, is SSK 1:35 streng over het openen van de deur van een elektrische oven, terwijl hij, als het om een koelkast gaat, ook het soepele standpunt vermeldt. Igrot Moshe, OĤ 4:74, Bishul 28 daarentegen is zelfs soepel in het geval van een elektrische oven met een thermostaat. Hij meent dat men de deur mag openen zelfs wanneer de oven is uitgeslagen, omdat het een onzekere psik reisha is in het geval van een rabbijns verbod (aangezien het via grama wordt verricht), en een dergelijke combinatie is toegestaan. Ten aanzien van het openen van de deur van een kamer met een radiator of airconditioner is bijna niemand streng. Aangezien er een relatief grote afstand is tussen de deur en de airconditioner of radiator, zouden zelfs degenen die streng zijn het erover eens zijn dat dit als grama wordt beschouwd. Zie boven 10:17.

Bron ↗