05. Het bereiden van een dik mengsel met een shinui

De poskim zijn het er niet over eens of men op Shabbat met behulp van een shinui een dik mengsel mag maken wanneer het voedsel bedoeld is om op Shabbat te worden gegeten. Sommigen verbieden dit, met het argument dat de Wijzen het kneden met een shinui alleen hebben toegestaan in het geval van een los mengsel, waar het verbod slechts rabbijns is. Een dik mengsel daarentegen mag zelfs met een shinui niet worden gemaakt, aangezien daar een Tora-verbod bij betrokken is (Rambam). Anderen menen dat, om voedsel voor Shabbat te bereiden, zelfs dikke mengsels met een shinui mogen worden gemaakt (Tosafot).

In de praktijk mag men in tijden van nood, wanneer er sprake is van grote noodzaak, vertrouwen op degenen die soepel zijn en een dik mengsel bereiden met behulp van een shinui. Toen bijvoorbeeld de enige direct beschikbare babyvoeding een dikke pap was die werd bereid door water of melk toe te voegen aan een droge mix van havermout of een ander graan, was het toegestaan om deze pap met een shinui te bereiden. Evenzo was het in tijden waarin er geen ander voedsel voor dieren beschikbaar was dan een dik mengsel van zemelen en water, toegestaan om zo'n mengsel met een shinui te maken.

De shinui is relevant zowel voor de volgorde waarin de ingrediënten worden toegevoegd als voor de manier van roeren. Als er een vaste volgorde voor de ingrediënten is, moet die worden omgekeerd. Als er geen vaste volgorde is, moeten de droge ingrediënten eerst worden toegevoegd, gevolgd door de natte ingrediënten. Wat de manier van roeren betreft: de lepel mag heen en weer in een rechte lijn of loodrecht worden bewogen in plaats van met een ronddraaiende beweging. Als dit niet herkenbaar is als een shinui, moet de lepel na elke roerbeweging volledig uit het mengsel worden gehaald.[8]

In de praktijk is het echter zeer zeldzaam dat hier een versoepeling nodig is, aangezien er in de regel geen dringende noodzaak is om op Shabbat een dik mengsel te bereiden. Niettemin is de soepele opvatting zeer belangrijk, omdat er gevallen zijn waarin het onduidelijk is of een bepaald type mengsel verboden zou zijn vanwege Lash. In zulke gevallen kan men de soepele opvatting volgen en met een shinui kneden. Het verdient de voorkeur dit te doen voor vrij onmiddellijke consumptie (wanneer Rashba soepel is).

In gevallen waarin praktisch alle poskim het erover eens zijn dat Lash op een bepaald type mengsel van toepassing is, mag men het zelfs met een shinui niet vormen. Men mag bijvoorbeeld geen sesamzaadjes of noten met honing mengen. Evenzo mag men geen boter, cacao en suiker met elkaar mengen, aangezien deze een dik mengsel vormen. Zulke mengsels zijn verboden, zelfs als ze met een shinui en voor onmiddellijke consumptie worden gemaakt.[9]

[8]. In Shabbat 156a vinden we dat R. Yossi Be-Rabbi Yehuda toestaat dat men een dik deeg van mursan (grove zemelen) maakt met behulp van een shinui. De wet hangt af van twee kwesties:

1. a) Wie we volgen in het meningsverschil tussen R. Yehuda Ha-Nasi en R. Yossi Be-Rabbi Yehuda (hierboven genoemd in n. 5). Als de halacha R. Yehuda Ha-Nasi volgt, dan is het samenvoegen van de twee ingrediënten naar Tora-recht verboden. Als dit het geval is, dan is het veranderen van de volgorde waarin de ingrediënten worden gecombineerd niet voldoende om een handeling toe te staan die anders naar Tora-recht verboden is (Terumat Ha-deshen 53). Als de halacha echter R. Yossi Be-Rabbi Yehuda volgt, dan is het samenvoegen van de materialen slechts rabbijns verboden (en volgens Tosafot is het toegestaan), zodat het veranderen van de volgorde een voldoende shinui is.
2. b) Of de Wijzen toestaan dat men een dik deeg maakt met behulp van een shinui. Volgens Rambam en degenen die het met hem eens zijn, kan mursan geen echt deeg vormen, zodat het mengen ervan slechts rabbijns verboden is. Bijgevolg is de gehele toestemming die door R. Yossi Be-Rabbi Yehuda wordt verleend, beperkt tot rabbijns verboden kneden. (Dit is ook de mening van Rid en Ritva. SA citeert Rambam.) Anderzijds menen veel Rishonim dat mursan tot deeg kan worden gemaakt en dat dit dus naar Tora-recht verboden is. Bijgevolg staat R. Yossi Be-Rabbi Yehuda dit soort kneden met een shinui toe. (Dit meningsverschil wordt samengevat in BHL 324:3 s.v. "ein.") In tijden van noodzaak mag men soepel zijn. Dit komt doordat volgens de meeste poskim de halacha met betrekking tot het toevoegen van water R. Yossi Be-Rabbi Yehuda volgt; aangezien zelfs degenen die streng zijn het erover eens zijn dat mengen met een shinui slechts een rabbijns verbod is, volgt de halacha degenen die soepel zijn. Uit Taz en BHL kan ook worden afgeleid dat de meeste poskim soepel zijn.

[9]. Men mag soepel zijn als een shinui wordt gebruikt, zolang er ook een wezenlijke twijfel bestaat of Lash op het betreffende mengsel van toepassing is. Als echter slechts een klein aantal autoriteiten meent dat er geen verbod van Lash is, dan is hun mening niet voldoende om het vormen van een dik mengsel toe te staan, zelfs niet met een shinui. Laten we twee soepele standpunten vermelden die niet in aanmerking moeten worden genomen, aangezien slechts weinig autoriteiten ze volgen:

1. a) Het lijkt erop dat Rashba 4:75 het vormen van een dik mengsel voor onmiddellijke consumptie toestaat, en een paar Aĥaronim houden bij hun soepele oordeel rekening met dit standpunt (zie Livyat Ĥen 67). Anderzijds hebben velen Rashba's standpunt niet aanvaard, en sommigen menen dat zelfs Rashba in dit geval streng was. Het is ook mogelijk dat Rashba alleen soepel is wanneer het mengen plaatsvindt tijdens het eten. Dit betekent dat twee gerechten op iemands bord met elkaar gemengd en gegeten mogen worden (zelfs dan is het twijfelachtig of men soepel mag zijn; zie SSK hfst. 8 n. 10).
2. b) Sommigen menen dat, net zoals Toĥen alleen betrekking heeft op gewassen maar niet op vlees en eieren, ook Lash alleen op gewassen van toepassing is (Maharshak; zie Tzitz Eliezer 11:36). Volgens de meerderheid van de poskim is Lash echter wel van toepassing op andere zaken dan gewassen, zoals Igrot Moshe stelt in OĤ 4:74, Lash 8.

Bron ↗