01. De mitswa van het aansteken van Shabbat-kaarsen

Er is een rabbijnse mitswa om een kaars aan te steken ter ere van Shabbat. Hiervoor zijn drie redenen: 1) om Shabbat te eren, aangezien een feestmaal zonder licht geen betekenis heeft; 2) ten behoeve van oneg Shabbat, omdat wie zijn eten niet kan zien er niet van geniet; 3) om shalom bayit (vrede in huis) te bewerkstelligen, omdat wie zijn meubels en bezittingen niet kan zien erover struikelt en boos en geprikkeld wordt. Het is zo belangrijk om licht aan de Shabbat-tafel te hebben dat de Wijzen verklaarden dat wie niet genoeg geld heeft om een kaars te kopen van deur tot deur om liefdadigheid moet bedelen teneinde die te kopen (SA 263:2).

Wie slechts een beetje geld heeft, moet eerst brood kopen zodat hij op Shabbat niet vast. Daarna, als hij nog geld over heeft, moet hij een kaars kopen, en pas dan, als hij kan, moet hij wijn kopen voor de kiddoesj. Dit komt omdat men, indien nodig, kiddoesj mag maken over brood, en het licht hem in staat stelt Shabbat te eren en ervan te genieten. Het is belangrijker om een kaars aan te steken ter ere van Shabbat dan om de kiddoesj met wijn op te luisteren (Shabbat 23b; SA 263:1-2).

De Shabbat-kaarsen geven diepgaande uitdrukking aan de essentie van Shabbat. Wie in duisternis verkeert kan niet vinden wat hij zoekt; hij struikelt over zijn meubels; zijn hele huis lijkt hem chaotisch. Maar op het moment dat hij de Shabbat-kaarsen aansteekt, komt er vrede in zijn huis. Hij begrijpt dat zijn meubels er zijn om hem te dienen, en dat zijn bezittingen allemaal op hun plek staan. Zo is hij in staat van Shabbat te genieten aan zijn feestmaal. Evenzo, wanneer wij oppervlakkig naar de wereld kijken, lijkt die vol strijd en oorlog, hopeloos verdeeld en in conflict. Elke partij denkt dat zij pas wanneer zij erin slaagt de tegenstander kwijt te raken zal kunnen rusten, en zo gaan de conflicten eindeloos door. Maar als men iets dieper nadenkt en de goddelijke voorzienigheid onderzoekt, verdwijnt de duisternis en wordt het goddelijke licht onthuld. Hij beseft dat de tegengestelde partijen elkaar in werkelijkheid aanvullen, en dat er een hand is die de wereld stuurt en naar volmaaktheid leidt. Uit alle problemen en beproevingen zullen verlossing en troost voortkomen (zie hierboven, 1:15).

De Shabbat-kaarsen, die vrede in huis brengen door licht toe te voegen, verwijzen aldus naar het herstel van de wereld dat tot stand komt door het licht van Tora en geloof te vermeerderen. Dit is het doel van Shabbat — om het licht van geloof en Tora aan de wereld toe te voegen. Het lijkt erop dat dit de reden is voor de grote liefde die alle Joden voor de mitswa van Shabbat-kaarsen hebben: het verwijst naar het overkoepelende doel van het Joodse volk — om vrede te stichten door licht toe te voegen.

Met dit in gedachten kan men de uitspraak van de Wijzen begrijpen dat wie nauwgezet is in het aansteken van Shabbat-kaarsen het voorrecht zal hebben kinderen te krijgen die Tora-geleerden zijn (Shabbat 23b). Want door zich met het licht van Shabbat bezig te houden, verdient men het een kind te krijgen dat het licht van Tora aan de wereld toevoegt. Daarom plegen veel vrouwen, na het aansteken van de Shabbat-kaarsen, te bidden dat hun zonen Tora-geleerden worden.

De Wijzen stellen in Gods naam: "De glorie van Shabbat zijn haar kaarsen. Als men [de mitswa van] Shabbat-kaarsen naleeft, zal Ik u de kaarsen van Zion tonen…. Het zal niet nodig zijn dat u het licht van de zon gebruikt om te zien; in plaats daarvan zal Ik u verlichting verschaffen met Mijn glorie…. In de toekomst zullen de volken bij uw licht wandelen…. Waarom verdient u dit alles? Vanwege de kaarsen die u voor Shabbat aansteekt" (Yalkut Shimoni, Beha’alotekha).

[1]. [Noot van de redacteur: De term ner verwees oorspronkelijk naar een olielamp. Tegenwoordig is het gebruikelijk geworden om over "Shabbat-kaarsen" te spreken. Wij hebben deze term overgenomen vanwege het algemene spraakgebruik, maar tenzij anders vermeld gelden deze wetten voor elke lichtbron die aanvaardbaar is voor gebruik als nerot Shabbat.]

Bron ↗