12. Va-yekhulu

In de Amida van Ma'ariv op vrijdagavond zeggen wij de "Va-yekhulu"-passage, de drie verzen die de eerste Shabbat van de schepping verhalen:

De hemel en de aarde werden voltooid (va-yekhulu), en heel hun heir. Op de zevende dag voltooide God het werk dat Hij had gedaan, en Hij hield op de zevende dag op met al het werk dat Hij had gedaan. En God zegende de zevende dag en verklaarde hem heilig, omdat Hij daarop ophield met al het scheppingswerk dat Hij had gedaan. (Bereishit 2:1-3)

De Wijzen vertellen ons dat iemand die Va-yekhulu op vrijdagavond zegt, als het ware Gods deelgenoot wordt in de schepping van de wereld (Shabbat 119b). Het doel van de schepping is dat God aan de wereld geopenbaard wordt, en haar als gevolg daarvan zegent. Dit is de voornaamste gedachte van Shabbat. Wanneer een Jood door het zeggen van Va-yekhulu getuigt van de schepping van de wereld en de heiligheid van Shabbat, verwezenlijkt hij het doel van de schepping en vermeerdert hij de zegen in de wereld.

De Wijzen voegen daaraan toe (ibid.) dat iemand die Va-yekhulu op vrijdagavond zegt, naar huis wordt begeleid door twee dienende engelen, die hun handen op zijn hoofd leggen en zeggen: "Uw schuld zal wijken en uw zonde worden weggenomen" (Yeshayahu 6:7). Shabbat is ook verbonden met teshuva – berouw of terugkeer. Dit komt tot uitdrukking in de klankovereenkomst van "Shabbat" en "teshuva". Inderdaad, op Shabbat herdenken wij de Schepper van de wereld, en keren wij terug naar alle positieve strevingen van onze ziel. Iemand die Va-yekhulu op vrijdagavond zegt, geeft uitdrukking aan de diepe betekenis van Shabbat. Daardoor verdient hij waar berouw en de vergeving van zijn zonden.

Naast het stilzwijgend zeggen van Va-yekhulu in de Amida van Ma'ariv, herhaalt de gemeente na de afsluiting van de Amida Va-yekhulu hardop terwijl zij staat (SA 268:7). De reden hiervoor is dat wanneer Yom Tov samenvalt met Shabbat, de Ma'ariv-dienst de Yom Tov-bewoording volgt. De heiligheid van Shabbat wordt dan slechts kort vermeld, en Va-yekhulu wordt niet in de Amida gezegd. Om te vermijden dat Va-yekhulu op die Shabbatot wordt overgeslagen, hebben de Wijzen het zeggen van Va-yekhulu na de Amida elke week ingesteld. Sommigen opperen nog een reden voor het zeggen ervan – het is een openbare getuigenis van de schepping van de wereld.[6]

Va-yekhulu wordt nogmaals gezegd bij de kiddush. Wij stellen vaak vast dat iets belangrijks drie keer wordt herhaald.

[6]. Sommigen menen dat, volgens deze redenering, iemand wiens zeggen van de Amida achterbleef bij dat van de gemeente, zodat hij Va-yekhulu niet samen met hen bereikte, Va-yekhulu niet op zichzelf dient te zeggen, aangezien Joodse rechtbanken geen getuigenis van een enkel individu aanvaarden. Hij dient juist een vriend te zoeken om het samen met hem te zeggen. Als hij het alleen zegt, dient hij het te lezen zoals men uit een Torarol zou lezen, met de cantillatietekens (Taz 268:5). Er is zelfs een opvatting dat men dient te proberen zijn gebed te bespoedigen om de Amida met de gemeente af te ronden, zodat hij in staat zal zijn Va-yekhulu met een minyan te zeggen. Dit verdient de voorkeur, omdat er in het zeggen ervan een element van Kiddush Hashem (heiliging van Gods naam) zit, en het gebod om Gods naam te heiligen geldt in de aanwezigheid van een minyan (Pri Megadim; BHL). Als iemand die de stille Amida afmaakt, reeds het Yehi Ratzon-gebed heeft gezegd dat aan de paragraaf van Elokai Netzor voorafgaat, mag hij Va-yekhulu met de gemeente zeggen en dan de stille Amida afmaken. Al deze gebruiken zijn een verfraaiing van de mitswa; in wezen is iemand die zijn Amida niet heeft afgemaakt, helemaal niet verplicht Va-yekhulu te zeggen. Dit is omdat het werd ingesteld om te verzekeren dat Va-yekhulu in de gebedsdienst zou worden opgenomen, zelfs op Yom Tov, en om mensen die niet vertrouwd waren met het gebed de gelegenheid te geven het te zeggen (SA 268:7). In elk geval dient iemand het toch op zichzelf te zeggen, zelfs als hij het ongemakkelijk vindt zijn vriend lastig te vallen om Va-yekhulu samen met hem te zeggen. Op die manier zal hij, samen met zijn latere zeggen van de kiddush, Va-yekhulu in totaal drie keer hebben gezegd (zie MB 268:19; Ĥazon Ish 38:10).

Bron ↗