03. Koken is verboden, het opwarmen van gekookt voedsel is toegestaan

Een fundamentele regel van de wetten van Shabbat is dat men geen nieuwe entiteit mag scheppen. Gedurende de overige zes dagen van de week imiteren wij God, naar wiens beeld wij geschapen zijn, door ons bezig te houden met scheppen en ontwikkelen. Wij nemen de grondstoffen van de wereld en ontwikkelen en verbeteren ze, en zetten zo het scheppingswerk voort. Net zoals de Schepper op Shabbat ophield met scheppen, zo zijn ook wij geboden Gods eigenschappen te imiteren door Shabbat in te stellen als een dag van heiligheid en rust. Het is een dag waarop wij ervan afzien nieuwe dingen te scheppen, en ons daarmee in staat stellen de wereld te beschouwen zoals God haar geschapen heeft en ons geloof te vergroten.

Dit principe is ook het principe achter Bishul. Koken is verboden omdat het een voedingsmiddel verandert van rauw naar gekookt, en het daarmee een nieuwe identiteit geeft. Maar als het voedsel reeds gekookt is, is er geen verbod op het opwarmen ervan, aangezien opwarmen geen fundamenteel nieuwe substantie schept. Zelfs wanneer het opwarmen de smaak verbetert, is het nog steeds niet verboden, overeenkomstig het geaccepteerde principe: ein bishul aĥar bishul (er is geen verbod op het koken van iets dat reeds gekookt is). Daarom is de volgende vraag cruciaal voor de wetten van Bishul: wanneer wordt een voedingsmiddel als gekookt beschouwd? Indien het als gekookt wordt beschouwd, dan mag men het op Shabbat opwarmen, en indien het niet als gekookt wordt beschouwd, mag men dat niet doen.

Sommige van de grootste Rishonim zijn het over deze vraag oneens. Sommigen menen dat als het voedsel desnoods gegeten kan worden, Bishul er niet langer op van toepassing is. In de praktijk is men het er echter over eens dat een voedingsmiddel pas als gekookt wordt beschouwd wanneer het volledig gekookt is en men het aan gasten zou kunnen serveren zonder zich genoodzaakt te voelen zich te verontschuldigen. Vóór dat punt wordt het niet als gekookt beschouwd, zelfs als men het technisch gezien desnoods zou kunnen eten (SA 318:4). Daarom is het in de praktijk van belang vast te stellen of een voedingsmiddel mevushal kol tzorkho (volledig gekookt) is. Zolang het niet mevushal kol tzorkho is, is elke handeling die wordt verricht om de temperatuur ervan te verhogen en het kookproces te versnellen, verboden door de Tora-wet.

Bijvoorbeeld: de hitte van een plata is vaak ongelijkmatig; er zijn heter en koeler plekken op het oppervlak. Men mag een voedingsmiddel dat nog niet volledig gekookt is niet van zijn huidige plek naar een hetere plek op de plata verplaatsen. Evenzo mag men geen handdoek over het voedsel leggen om de hitte van de plata doeltreffender vast te houden. Verder: indien men het deksel van een pan verwijdert om te controleren of het voedsel volledig gekookt is, en duidelijk wordt dat dit niet zo is, dan is het nu verboden het deksel terug te plaatsen, omdat dit het voedsel sneller zal doen koken.

Indien het voedsel echter volledig gekookt is, mag men het naar een hetere plek verplaatsen, en indien men het deksel eraf heeft gehaald, mag men het terugplaatsen. Verder mag men de pan met een handdoek bedekken om de hitte te bewaren. Men mag dit zelfs doen als het de smaak van het voedsel verbetert, zoals bij cholent. Evenzo mag men volledig gekookt vlees uit de vriezer halen en het verwarmen (op een wijze die niet op koken lijkt; zie paragraaf 18). Want het is een geaccepteerd principe dat nadat een voedingsmiddel als gekookt is geclassificeerd, het niet langer verboden is om het op te warmen. (Dit alles heeft betrekking op vaste voedingsmiddelen; vloeistoffen brengen aanvullende kwesties met zich mee waarop wij in de paragrafen 5-6 zullen uitweiden.)

Cholent wordt als volledig gekookt beschouwd, zelfs als de botten erin niet zacht zijn, en men mag het bedekken om de hitte te bewaren. Indien men echter gewoon is de botten te eten, dan wordt het voedsel, zolang ze nog niet gekookt zijn, niet als volledig gekookt beschouwd, en mag men het niet bedekken en de hitte bewaren.[1]

[1]. Volgens Rambam, Teruma, Smag, Smak, Hagahot Maimoniyot, Or Zaru'a, Riva en Tur is, zolang het voedsel niet volledig gekookt is, het koken ervan verboden door de Tora-wet. Volgens Ramban, Rabbeinu Yona, Rashba, Rosh en Me'iri is, zodra een voedingsmiddel de staat van ma'akhal ben Derusa'i heeft bereikt (zie n. 14), het principe van ein bishul aĥar bishul van toepassing. De slotsom is dat, volgens SA 318:4, het principe pas van toepassing is zodra een voedingsmiddel volledig gekookt is. BHL 318:4 s.v. "afilu" stelt dat degenen die het verder koken verbieden van een gerecht dat de staat van ma'akhal ben Derusa'i heeft bereikt, menen dat het een Tora-verbod is. Eglei Tal, Ha-ofeh 7:16 meent echter dat de meesten van hen die dit verbieden het als een rabbijns verbod zien. Be-di'avad, indien men op Shabbat iets gekookt heeft dat vóór Shabbat de staat van ma'akhal ben Derusa'i had bereikt, mag het op Shabbat gegeten worden. Dit komt omdat men, wat betreft de vraag of men mag profiteren van het resultaat van een melacha, op de mildere opvatting mag steunen (hieronder 26:5).Cholent met kippenbotten: volgens R. Shlomo Zalman Auerbach wordt, indien kippenbotten in een cholent niet volledig gekookt zijn, de hele cholent als niet volledig gekookt beschouwd, aangezien de meeste mensen de kippenbotten eten die door langdurig koken zacht zijn geworden. Daarom moeten zelfs degenen die de botten niet eten streng zijn en geen enkele handeling verrichten die cholent met gedeeltelijk gekookte botten verwarmt (Minĥat Shlomo §6; SSK 1:20). Daarentegen meent R. Moshe Feinstein dat, aangezien de meeste mensen deze botten niet eten, men er geen rekening mee hoeft te houden; zolang de cholent als geheel volledig gekookt is, hoeft men zich niet langer zorgen te maken over Bishul. Alleen in het geval van een individu dat doorgaans de botten eet, zou de cholent als niet volledig gekookt worden beschouwd wanneer de botten niet volledig gekookt zijn (Igrot Moshe, OĤ 4:76-77; Yalkut Yosef 318:78). Aangezien de meeste mensen tegenwoordig de botten niet eten, wordt de cholent normaal gesproken als gekookt beschouwd, ook al zijn de botten dat niet.

Bron ↗