07. Toegestane en verboden spellen op Shabbat

Het is een mitswa om kinderen op te voeden tot het bestuderen van veel Tora op Shabbat. Het is daarom gepast hun te leren het spelen van spellen te beperken, zodat zij niet gewend raken aan het verspillen van de kostbare en heilige tijd van Shabbat aan alledaagse bezigheden. Naarmate zij de leeftijd van bar of bat mitswa naderen, moeten zij meer worden aangemoedigd om meer Tora te studeren en minder spellen te spelen. Het is goed wanneer de ouders zelf met hun kinderen leren, en zo de mitswa van “Leer ze aan je kinderen” (Devarim 11:19) vervullen. Het is gepast dat elke gemeenschap veel Tora-lessen voor kinderen op Shabbat aanbiedt.

Niettemin mogen kinderen op Shabbat spelen. Daarom gelden de in de volgende paragrafen uiteengezette regels voor alle kinderen die jonger zijn dan de bar- of bat-mitswa-leeftijd. Voor volwassenen liggen de regels echter anders. Ten eerste verdient het le-khatĥila de voorkeur de opvatting te volgen dat volwassenen op Shabbat helemaal geen spellen mogen spelen (22:13 hierboven). Ten tweede zijn er, zelfs volgens degenen die volwassenen toestaan op Shabbat spellen te spelen, sommige spellen problematisch. Voor kinderen, die alleen verplicht zijn Shabbat te houden als oefening voor de volwassenheid, zijn wij soepel; voor volwassenen, die volgens de Tora verplicht zijn Shabbat te houden, zijn wij streng. Hieronder leggen wij de regels voor minderjarigen uit. Wanneer volwassenen streng moeten zijn, zelfs volgens de soepele opvatting die hun toestaat spellen te spelen, zullen wij dat uitdrukkelijk vermelden.

Men mag op Shabbat dammen, schaken en memoryspellen spelen. Men mag ook met dobbelstenen en tollen spelen. Men mag echter geen enkel spel spelen waarbij de winnaar geld of voedsel ontvangt. Het is ook verboden spellen te spelen waarbij normaal gesproken geschreven wordt (SA 338:5, 322:6; Ĥayei Adam 38:11). Sommigen menen dat het beter is geen Monopoly of andere spellen te spelen waarbij mensen geld en bezittingen winnen, ook al is het geen echt geld. Kinderen die hierin soepel willen zijn, mogen dat (SSK 16:33), maar volwassenen moeten streng zijn.

Alle spellen waarbij geschreven, geplakt, geknipt of geweven wordt, zijn op Shabbat verboden. Minderjarigen mogen echter een legpuzzel in elkaar zetten of woorden vormen door letters op een bord samen te voegen. Hoewel volwassenen in deze twee gevallen streng moeten zijn, mogen kinderen vertrouwen op degenen die soepel zijn. Volgens deze opvatting is er geen overtreding van Kotev, aangezien al het schrift er al was, en de letters en puzzelstukjes slechts tijdelijk worden samengevoegd (18:4 hierboven).

Men mag geen modelvliegtuigen of -boten van plastic onderdelen bouwen als deze veel precisie vereisen en bedoeld zijn om lang te blijven bestaan.

Kinderen mogen met in elkaar klikkende blokjes spelen, ermee bouwen en weer uit elkaar halen wat zij hebben gebouwd. Kinderen mogen ook papieren vliegtuigjes of bootjes maken. Het is echter gepast dat volwassenen streng zijn. (Zie hierboven 15:7 en Harĥavot.)

De Wijzen verboden het maken van een tijdelijke tent op Shabbat, maar dit is toegestaan als deze in een andere volgorde dan gebruikelijk wordt opgericht. Daarom mogen kinderen geen deken over stoelen draperen om een tent te maken om in te spelen. Dit is echter toegestaan als zij de deken horizontaal in de lucht houden en daarna stoelen eronder plaatsen. Het is ook verboden met in elkaar klikkende blokjes een huis of garage te bouwen waarvan de binnenruimte een vierkante tefaĥ of meer is, maar als zij beginnen met het dak omhoog te houden en daarna de wanden er van onderaf aan vastmaken, is het toegestaan (hierboven 15:5).

Men mag een knutselset gebruiken om sieraden te maken die niet bedoeld zijn om lang mee te gaan, op voorwaarde dat het uiteinde van de draad niet met een gewone knoop, maar met een strik wordt vastgemaakt (SSK 16:22).

Men mag geen speelstukken of kaarten van twee door elkaar geraakte spellen sorteren, aangezien dit Borer vormt. Als men echter een van de spellen wil spelen, mag men de benodigde stukken uit de stapel halen. Dit sorteren wordt niet beschouwd als derekh melakha, maar als derekh misĥak (de normale manier om te spelen), omdat men zo'n spel gewoonlijk begint door de stukken eruit te halen (hierboven 11:16).

Men mag geen vormen maken van Play-Doh of boetseerklei, aangezien dit Memare'aĥ vormt (SA 314:11). Als men vormen maakt die een betekenis hebben, vormt het ook Kotev (Ĥayei Adam, Yom Tov, 92:3). Daarom zijn Play-Doh en boetseerklei muktzeh.

Bron ↗