16.34. De Afikoman: Twee redenen, Twee Kezajitiem

Zoals we hebben gezien, herdenkt de afikoman volgens de meeste autoriteiten het Pesach-offer, dat aan het einde van de maaltijd werd gegeten (Ha-ma’or, Ramban, Or Zaroe'a, Rosj, enz.). Volgens verschillende belangrijke Risjoniem (Rasji, Rasjbam) is de afikoman echter feitelijk de vervulling van de fundamentele mitswa van het eten van matze, die, zo leggen zij uit, aan het einde van de maaltijd moet worden gegeten samen met de korban Pesach. Aangezien het Pesach-offer gegeten moest worden terwijl men verzadigd was, moet dat ook met de matze. En hoewel we de beracha over de matze aan het begin van de maaltijd reciteren, moet volgens hun mening de fundamentele intentie om de mitswa van het eten van matze te vervullen aan het einde van de maaltijd zijn, wanneer de afikoman wordt gegeten.

Le-chatchila is het goed om beide redenen – het herdenken van de korban Pesach en het vervullen van de mitswa van het eten van matze – in gedachten te hebben tijdens het eten van de afikoman. Volgens beide meningen moet de afikoman leunend naar links worden gegeten. Als men echter vergeet te leunen, is er een verschil tussen hen: volgens de mening dat de afikoman de korban Pesach herdenkt, hoeft men niet opnieuw een afikoman te eten terwijl men leunt. Volgens de mening dat de afikoman de mitswa van het eten van matze vervult, is leunen een absolute vereiste (sine qua non). Daarom zou men, als men vergeten is te leunen tijdens het eten van de afikoman, bij voorkeur een tweede moeten eten terwijl men leunt. Als men echter vol zit en het moeilijk zal hebben om nog een kezajit aan matze te eten, hoeft men the afikoman niet voor een tweede keer te eten; men mag vertrouwen op de gangbare mening dat de afikoman de korban Pesach herdenkt. Bovendien, zelfs volgens Rasjbam, heeft men aan zijn verplichting voldaan aangezien men aan het begin van de maaltijd de intentie had om de mitswa van het eten van matze te vervullen, ook al was dat voor Rasjbam niet het juiste moment voor zo'n intentie. Daarom diskwalificeert het niet-leunen tijdens het eten van de afikoman de vervulling van de mitswa niet.

Sommigen hebben het gebruik om twee kezajitiem van de afikoman te eten, ofwel omdat ze willen laten zien hoe wenselijk de matze is en dus een aanzienlijke portie eten om volledig verzadigd te raken (Maharil), ofwel omdat ze willen zinspelen op beide redenen voor het eten van de afikoman: één kezajit herdenkt de korban Pesach en een andere vervult de mitswa om matze te eten (Bach). Dit is echter niet verplicht, en als men geen twee kezajitiem wilt eten, mag men er slechts één eten en toch beide redenen in gedachten houden.

We hebben gezien dat, in eenvoudige bewoordingen, een kezajit ongeveer een derde van een machinale matze is, en twee kezajitiem ongeveer twee derde. Deze berekening is gebaseerd op de strenge visie (Tosafot) van de grootte van een kezajit. Maar aangezien het eten van de afikoman een rabbinale mitswa is en er onenigheid bestaat over de vraag of men een tweede kezajit moet eten, mag men aan de mitswa van afikoman voldoen door één kezajit van een derde van een matze te eten en, indien nodig, een vijfde van een matze. We hebben al geleerd dat wie de matze zonder onderbreking eet, deze zeker binnen een sjioer achilat pras zal afmaken.