02. Het Feest van de Vrijheid – de Openbaring van de Moraliteit

Waarom moesten de mensen van Israël, nog voordat zij als natie verschenen, eerst zo'n verschrikkelijke slavernij in Egypte ondergaan? De eenvoudige verklaring is dat de missie van Israël is om de morele staat van de wereld te herstellen. Om dat te kunnen doen, moeten zij uit de eerste hand het lijden en de pijn ervaren die mensen elkaar kunnen aandoen.

We vinden dan ook verschillende plaatsen waar de Thora onze ervaringen in Egypte aanhaalt wanneer we instructies krijgen over interpersoonlijke relaties. Bijvoorbeeld: "U zult een vreemdeling niet onderdrukken – want u kent de ziel van een vreemdeling, aangezien u vreemdelingen was in het land Egypte" (Sjemot 23:9). En ook: "Als een vreemdeling bij u in uw land verblijft, zult u hem geen onrecht aandoen. De vreemdeling die bij u verblijft, zal voor u zijn als iemand die onder u geboren is, en u zult hem liefhebben als uzelf, want u was vreemdelingen in het land Egypte; Ik ben Hasjem uw God" (Vajikra 19:33-34).

Op dezelfde manier zeiden de Wijzen dat nog voordat God begon de Egyptenaren te slaan, Hij Mosje instrueerde om Israël te gebieden over de mitswa van het vrijlaten van slaven. Zo besloten zij, zelfs voordat zij hun eigen vrijheid uit Egypte verkregen, dat zodra zij vrij zouden zijn en zelf slaven zouden hebben, zij hen nooit zouden kwellen. Integendeel, na zes jaar zouden zij hun slaven vrijlaten en hen gulle geschenken schenken (y. Rosj Ha-sjanna 3:5).

Er gebeurde iets werkelijk verbazingwekkends bij de uittocht. Alle andere volkeren die hun onderdrukkers omverwierpen, werden hoogmoedig, grepen de macht en verknechtten hun voormalige meesters. Israël probeerde de Egyptenaren echter niet te verknechten, zelfs niet nadat zij hen volledig hadden verslagen; zij zochten alleen hun eigen vrijheid. Dit was de eerste keer in de geschiedenis dat vrijheid in de wereld verscheen als een morele waarde.

Dit is de reden waarom Pesach het Feest van de Vrijheid wordt genoemd, of, zoals de Wijzen het in de liturgie noemden: Zman Cheroetenu, "de tijd van onze vrijheid". Het is geen toeval dat Pesach de eerste van de pelgrimstochten is: het belichaamt de basis van menselijke vrijheid en daarmee van de morele verantwoordelijkheid voor elke individuele en maatschappelijke daad. Misschien is dit ook de reden waarom de jaren van de regeringen van de Israëlitische koningen werden geteld vanaf het begin van de maand Nisan, zodat het idee van vrijheid fundamenteel zou zijn voor de Israëlitische soevereiniteit.