16.10. De Mitswa van het Leunen (Hasava)

De Wijzen hebben verordend dat men leunt tijdens het eten van de matze en het drinken van de wijn bij de Seder, omdat men in elke generatie de indruk moet wekken zojuist bevrijd te zijn uit de Egyptische slavernij, zoals er staat: "Hij heeft ons daarvandaan gered" (Devarim 6:23). Dit leunen wordt "hasava" genoemd en werd ingesteld zodat een gevoel van bevrijding zichtbaar zou zijn in iemands gedrag (MT, Wetten van Chametz en Matze 7:6-7).

Iemand die belast is met een taak zit gewoonlijk rechtop, zodat hij onmiddellijk kan opstaan wanneer de tijd daar is om zijn werk uit te voeren. Hoewel rechtop zitten inspanning vereist van de rugspieren en een staat van constante spanning creëert, vereist de noodzaak om klaar te zijn voor actie deze staat van alertheid. Echter, iemand die geen lasten heeft, kan achterover leunen en rustig op zijn zij liggen, waardoor al zijn rugspieren kunnen ontspannen. Dit is hoe we eten op de Sederavond, op de manier van de bevrijden.

In het verleden zaten mensen op kussens en dekens, wat betekende dat rechtop zitten inderdaad een waarneembare inspanning vereiste. In dergelijke omstandigheden was hasava – de positie tussen zitten en liggen in, waarbij het hele lichaam op een bank of op kussens leunt – zeer comfortabel en toonde het een gevoel van vrijheid aan. Maar tegenwoordig zitten mensen op stoelen en zijn ze niet gewend om op banken te leunen of zijwaarts leunend te eten. In feite, als men tegenwoordig zou eten terwijl men op een bank leunt, zou dat eerder belastend dan comfortabel zijn. Daarom is er volgens de Raavyah en de Raavan, twee vooraanstaande Risjoniem, tegenwoordig geen mitswa om hasava te beoefenen. De meeste Risjoniem handhaven echter dat, aangezien de Wijzen het leunen bij de Seder verplicht hebben gesteld, hun verordening standhoudt en er nog steeds een mitswa is om matze te eten en de vier bekers wijn te drinken terwijl men leunt (Rambam, Rosj, Toer, SA 472:2). Tegenwoordig leunen we door tegen de linkerachterkant van onze stoelen te leunen.

De vereiste van hasava is van toepassing bij het eten van een kezajit van de matze, een kezajit van korekh, een kezajit van de afikoman, en tijdens het drinken van de vier bekers wijn. Het is lovenswaardig om ook tijdens de rest van de maaltijd te leunen, maar als men dit ongemakkelijk vindt, is er geen verplichting (MT, Wetten van Chametz en Matze 7:8). Men hoeft niet te leunen tijdens het eten van de maror (Beit Yosef en MB 475:14). Men mag niet leunen tijdens het reciteren van Birkat Ha-mazon, wat met ontzag en eerbied moet worden gereciteerd (SA 183:9). Evenzo is het gebruikelijk om af te zien van hasava tijdens het lezen van de Haggada, zodat deze met volledige concentratie en ernst wordt gereciteerd (Shlah, MB 473:81).