05. Melk van een Dier dat Chametz heeft Gegeten

Eén kwestie waar de belangrijkste Acharoniem zich mee bezig hebben gehouden, is de status van melk die afkomstig is van een koe die Chametz heeft gegeten. Het is duidelijk dat de melk zelf geen Chametz bevat, want het werd verteerd en volledig getransformeerd tot het punt dat het helemaal niet meer als Chametz wordt beschouwd. Echter, de koe was in staat om melk te produceren dankzij de Chametz, en aangezien het verboden is om voordeel te trekken uit Chametz, is het misschien verboden om voordeel te trekken uit melk die geproduceerd is dankzij de Chametz.

De Poskim zijn het erover eens dat melk verkregen van een koe vóór het ingaan van het verbod op Chametz koosjer is voor Pesach, omdat het toegestaan is om voordeel te trekken uit Chametz vóór Pesach. Net zoals het toegestaan is om Chametz te verkopen vóór Pesach en het geld te gebruiken om voedsel voor Pesach te kopen, zo is het ook toegestaan om een koe vóór Pesach Chametz te voeren om melk te produceren die op Pesach geconsumeerd zal worden.

Het geschil betreft melk van de koe van een niet-Jood die Chametz heeft gegeten na het ingaan van het verbod. Sommigen zijn coulant en stellen dat, aangezien het Chametz-verbod niet van toepassing is op het dier van een niet-Jood, de melk ervan niet wordt beschouwd als geproduceerd op een verboden wijze. Bovendien veroorzaakt Chametz alleen niet dat er melk wordt geproduceerd; het moet eerder gecombineerd worden met ander voedsel en de biologische processen van het dier. Aangezien de Chametz slechts één factor is, is het niet verboden. Daartegenover oordelen sommige Poskim strikt dat zolang Chametz een factor is die de productie van melk veroorzaakt, de melk verboden is. Anderen zeggen dat als er 24 uur is verstreken tussen het eten van de Chametz en het melken, de melk koosjer is.

Als een dier dat eigendom is van een Jood werd gevoerd met Chametz in strijd met de halacha, moet men strikt zijn en de melk ervan niet drinken, ten eerste omdat het voor de eigenaar van het dier verboden is om voordeel te trekken uit Chametz, en ten tweede omdat men degenen die de Thora overtreden niet mag helpen. [6] Hetzelfde geldt voor eieren en vlees.

Tijdens Pesach accepteert Tnuva, een grote Israëlische zuivelproducent (en misschien ook andere), alleen melk van melkveebedrijven die koosjer zijn gemaakt voor Pesach en waarvan de koeien geen Chametz krijgen gevoerd. In dit geval is het onnodig om nauwgezet te zijn en vóór Pesach zuivelproducten te kopen, omdat zelfs zuivelproducten die op Pesach zijn vervaardigd volledig koosjer zijn voor de duur van de feestdag. [7]

Voetnoten:

[6]. Er zijn twee factoren bij de productie van melk: de fysiologie van de koe en het voedsel dat ze eet. Als de koe Chametz at, is de status van de melk onderworpen aan het tannaïtische geschil over iets dat geproduceerd wordt door meerdere factoren ("zeh ve-zeh gorem"), waarvan de ene toegestaan is en de andere verboden (Avoda Zara 48b). In de praktijk oordeelt SA YD 142:11 dat iets dat geproduceerd wordt door een combinatie van twee factoren toelaatbaar is. Dienovereenkomstig is de melk van een koe die Chametz at toelaatbaar.

Echter, Magen Avraham 445:5 (evenals Taz) stelt dat vanwege de strengheid van Chametz, die mengsels zelfs in de kleinste hoeveelheid verboden maakt, iets dat geproduceerd is door Chametz en een andere factor verboden is. Niettemin houden de meeste Poskim, waaronder SA, Sjach en de Gra, vol dat zelfs in het geval van Chametz "zeh ve-zeh gorem" is toegestaan. Sjoelchan Aroech HaRav (445:10 en Kuntrus Acharon) concludeert dat de consensus van de meeste Poskim is om coulant te zijn, en men mag zeker coulant zijn in een situatie van aanzienlijk verlies of een verzachtende omstandigheid. Dit is ook de visie die is vastgelegd in Bi'oer Halacha 445:2.

Sommigen voeren echter aan dat, ongeacht iemands standpunt over "zeh ve-zeh gorem", melk van de koe van een niet-Jood die Chametz at toegestaan is. Zoals uitgelegd in Beit Ephraim, OCh 35 (geciteerd in Sha'arei Teshuva aan het einde van §448): aangezien Chametz voor een niet-Jood op Pesach toegestaan is, beschouwen we de melk van zijn koe niet als geproduceerd door iets waaruit men verboden is voordeel te trekken. Nishmat Adam §9 staat het toe op andere gronden: de strengheid van de Magen Avraham is alleen van toepassing wanneer de Chametz intact is, anders dan in het geval van de melk. Responsa Mahari Aszod §127 en Responsa Maharam Schick §§212 en 222 oordelen evenzo. Igrot Moshe OCh 1:147 stelt dat zelfs als de niet-Jood zijn koe alleen maar Chametz voert, de melk ervan toelaatbaar is, zelfs volgens de strikte meningen.

Aan de andere kant is Pri Megadim (in Eshel Avraham op §448) bezorgd over het veroorzaken van voordeel dat voortvloeit uit Chametz. Er is dus nog onzekerheid als er minder dan 24 uur verstreken is tussen het moment dat de koe Chametz at en het melken (als er meer dan 24 uur verstreken is, is de melk toelaatbaar). Yeshu'ot Yaakov stelt ook dat men bij voorkeur melk moet gebruiken die meer dan 24 uur nadat de koe Chametz at uit de koe is gehaald, maar als er minder dan 24 uur verstreken is, is de melk nog steeds toelaatbaar zolang de koe naast de Chametz ook toegestane voedingsmiddelen at (vanwege "zeh ve-zeh gorem"; zie Misjna Beroera 448:33). Sommige autoriteiten oordeelden strikt: Kitzur SA 117:13 citeert beide meningen en concludeert: "Wie over zijn ziel waakt, moet strikt zijn, en vooral in plaatsen waar de heersende gewoonte is om strikt te zijn, God verhoede dat men coulant is." Arugat Ha-bosem 2:138 stelt dat zelfs volgens degenen die de melk toestaan, een vroom persoon ("ba'al nefesj") zich moet onthouden van het drinken ervan, aangezien het negatieve spirituele effecten heeft. Ben Ish Chai (Jaar Eén, Tzav 42) stelt dat men geen melk van de koe van een niet-Jood moet drinken uit vrees dat de niet-Jood het Chametz heeft gevoerd. R. Chayim Palachi schrijft iets dergelijks in Ru'ach Chayim 448:1.

Als de koe Chametz at voordat de Chametz verboden werd en gemolken werd nadat de Chametz verboden was geworden, houdt de grote meerderheid van de Poskim vol dat de melk koosjer is voor Pesach. Sdei Chemed vermeldt de mening van Rinun Yitzchak die de melk verbiedt van een koe die vóór Pesach Chametz at en gemolken werd nadat de Chametz verboden was geworden, en stelt dat dit te ver gaat, aangezien alle andere Poskim zeggen dat deze melk toelaatbaar zou zijn. Niettemin handelen sommigen vanwege deze mening strikt en kopen zij alleen vóór Pesach zuivelproducten. Sdei Chemed weidt uit over dit onderwerp in Ma'arekhet Chametz U-matza 2:4, en zie ook Kaf Ha-Chayim 448:113.

[7]. Volgens Nishmat Adam en Igrot Moshe OCh 1:147 is de melk van het dier koosjer voor Pesach als een Jood zijn dier op Pesach Chametz voert. Niettemin zijn veel anderen strikt, niet alleen vanwege "zeh ve-zeh gorem", maar omdat de Jood helpt bij de overtreding van een verbod ("mesajei'a"). Ik hoorde zelfs van R. Weitman, de rabbijn van Tnuva, dat alle zuivelproducten die op Pesach worden geproduceerd gemaakt zijn van de melk van koeien die geen Chametz hebben gegeten, zodat de melk voor iedereen acceptabel zal zijn en op Pesach gekocht kan worden. Een ander potentieel probleem was dat stro en mogelijk wat graan aan de lichamen van de koeien zou kunnen blijven plakken terwijl ze in de modder rollen, en deze granen zouden per ongeluk in de melk vermengd kunnen raken. Als de melk vóór Pesach geproduceerd was, is de smaak van het graan batel be-sjishim, zelfs als het zijn weg in de melk vond, en aangezien dit een vloeibaar mengsel is, zou zelfs de Rema (447:4) ermee instemmen dat de smaak van de Chametz niet chozer ve-ne’or is. Als het graan echter op Pesach in de melk viel, is het niet batel. Hoewel het in het onderhavige geval onzeker is of er enig graan in gevallen is, zou het niettemin prijzenswaardig zijn om vóór Pesach zuivelproducten te kopen. Ik hoorde echter van R. Weitman dat Tnuva de praktijk heeft ingevoerd om alle melk direct na het melken zeer grondig te filteren, zodat graan dat erin valt niet genoeg tijd heeft om de melk smaak te geven. Men mag dus zuivelproducten kopen op Pesach, zelfs volgens de striktste meningen.