13.03 Ta’anit Bechorot – Het Vasten van de Eerstgeborenen

Eerstgeboren mannen hebben het gebruik om op Erev Pesach te vasten ter herdenking van het wonder dat voor hen is verricht: alle Egyptische eerstgeboren mannen stierven terwijl de eerstgeboren Israëlieten werden gered.

Om enig gevoel te geven voor de betekenis van Makat Bechorot (de Plaag van de Eerstgeborenen), moeten we eerst opmerken dat de eerstgeborene, naast het feit dat hij het oudste mannelijke kind is, iets primairs belichaamt, want met zijn geboorte begint het nieuwe leven van de volgende generatie zich te ontvouwen. De eerstgeborene draagt daarom een grote verantwoordelijkheid. Als hij het pad van deugd kiest, zal hij die primaire wortel uitdrukken – geloof in de Schepper van het universum – en de rest van de kinderen in de familie zullen zijn pad volgen. Maar als hij het pad van het kwaad kiest, God ontkent, opschepperig wordt en zichzelf groot en belangrijk vindt, zal hij er altijd naar streven zijn eigen glorie te vergroten en zijn begeerten te bevredigen. Dit was de zonde van de Egyptenaren, die zichzelf beschouwden als de heren van de aarde en Gods bestaan ontkenden. Toen zij de opdracht kregen om Israël weg te sturen om God te aanbidden, weigerden zij koppig hen te laten gaan. Farao, zelf een eerstgeborene, leidde hen in hun trots en ketterij.

De eerste dag van Pesach is zelf een soort “eerstgeborene”: het is de eerste dag waarop God Zichzelf in de wereld begon te openbaren. Tot die tijd werden individuele wonderen verricht voor speciale mensen, maar niet op nationaal niveau, via een heel volk, het volk Israël. Toen de grote dag aanbrak, de dag die bestemd was voor de openbaring van de wortel van het geloof in de wereld, werd een ernstige beschuldiging tegen de eerstgeborenen van Egypte, die Gods bestaan ontkenden, gewekt. Zij waren koppig en verhinderden de openbaring van Zijn licht door het volk Israël. Bij Gods openbaring om middernacht werden zij allen gebroken en gedood. In contrast hiermee werden de bechorim van Israël, die hun geloof in God uitdrukten door Zijn gebod te gehoorzamen om op de avond van de Uittocht een lam te slachten – wat een Egyptische god was – en hun leven riskeerden door het bloed ervan op de deurposten te smeren, gered en geheiligd.

Elk jaar herbeleven we de speciale tijd van de Sederavond, toen de bron van ons geloof werd geopenbaard. Echter, naarmate deze heilige nacht nadert, wordt de beschuldiging tegen de bechorim opnieuw gewekt: Zijn zij wel zo toegewijd aan de Thora en de mitswot als ze zouden moeten zijn? Dragen zij Gods naam wel uit in de wereld zoals het hoort? Eerstgeborenen hebben daarom het gebruik om te vasten en berouw te tonen op Erev Pesach.

Dit vasten is minder streng dan andere vastendagen. Alle andere vastendagen zijn door de Wijzen ingesteld, maar Ta’anit Bechorot, een gebruik dat door veel bechorim is aangenomen, is nooit als een bindende verplichting door de Wijzen ingesteld. Het is daarom gebruikelijk om mild te zijn. Bijvoorbeeld, als iemand lijdt aan hoofdpijn, of aan pijn in zijn oog, is hij vrijgesteld van Ta’anit Bechorot, ook al wordt hij niet als ziek beschouwd en zou hij niet vrijgesteld zijn van andere vastendagen. Evenzo, als iemand denkt dat hij door te vasten niet in staat zal zijn om de mitswa van het eten van matze te vervullen en het verhaal van de Uittocht te vertellen, is het beter dat hij niet vast. Bovendien is het gebruik dat wie deelneemt aan een se’oedat mitswa vrijgesteld is van Ta’anit Bechorot.