16.20. De Mitswa om Hallel te reciteren op de Sederavond

Wanneer de Tempel stond, reciteerden mensen Hallel tijdens het aanbieden van de korban Pesach, en opnieuw tijdens het eten ervan 's nachts (Pesachim 95a). De belangrijkste reden voor het reciteren van Hallel op de eerste nacht van Pesach is om Gods lof te zingen; elke Jood moet zichzelf op de Pesach-avond zien alsof hij persoonlijk uit Egypte is vertrokken, en het is niet meer dan natuurlijk om lofliederen voor God te zingen voor het verlossen van ons. In feite is dit reciteren van Hallel uniek: op alle andere feestdagen reciteren we Hallel als een uiting van lof en dankzegging aan God, maar op de nacht van Pesach verkondigen we het als een lied (ibid. 95b).

De Wijzen hebben verordend de helft van de Hallel vóór de maaltijd te reciteren en de andere helft erna, zodat het het eten van de korban Pesach omvat. Hoewel we tegenwoordig niet langer het voorrecht hebben om de korban Pesach te eten, eten we in plaats daarvan matze (Maharal, Gevoerot Hasjem, einde van hfdst. 62). Bovendien bevat de eerste helft van de Hallel Psalm 114, "Toen Israël uit Egypte vertrok" ("Be-tzeit Yisrael Mi-Mitzrayim"), wat een voortzetting is van het verhaal van de Haggada. Dit is de reden waarom we aan het slot daarvan de zegen over de verlossing uit Egypte (Birkat Ha-ge'oela) reciteren. De tweede helft van de Hallel, gereciteerd na de maaltijd, is een algemener danklied voor alle verlossingen, in het verleden en in de toekomst (Levoesj).

Een andere reden voor het verdelen van de Hallel is dat dit ons in staat stelt om alle vier de bekers onder gezang te drinken. We drinken de eerste beker over de kiddoesj, de tweede over de eerste helft van de Hallel, de derde over Birkat Ha-mazon, en de vierde over de tweede helft van de Hallel (Manhig §90).

De Risjoniem zijn verdeeld over de vraag of er al dan niet een beracha over de Hallel gereciteerd moet worden op de Pesach-avond: sommigen zeggen dat er twee berachot gereciteerd moeten worden, één over elke helft van de Hallel. Anderen zeggen dat er één beracha gereciteerd moet worden. Er zijn ook verschillende meningen over de bewoording van de beracha: sommigen zeggen dat het "likro et ha-Hallel" ("de Hallel te reciteren") moet zijn en anderen zeggen "ligmor et ha-Hallel" ("de Hallel te voltooien"). Een andere groep autoriteiten handhaaft dat er helemaal geen zegen over de Hallel moet worden uitgesproken op de Sederavond, ofwel omdat deze in twee delen is verdeeld (Rosj), omdat er al een beracha is uitgesproken over de Hallel die in de synagoge werd gereciteerd tijdens het Ma'ariv-gebed (Rasjba), of omdat deze Hallel als een lied is en daarom geen beracha vereist (R. Hai Gaon). Sommigen handhaven dat Birkat Ha-ge'oela ook de Hallel dekt. In de praktijk is het gebruik om af te zien van het maken van een beracha over de Hallel die we bij de Seder reciteren.

Gedurende de rest van het jaar staan we tijdens het reciteren van de Hallel, omdat het is als het getuigen van Gods grootheid, en getuigenis moet staand worden afgelegd. Maar de Wijzen wilden ons op de Sederavond niet belasten, omdat al onze handelingen op deze nacht vrijheid moeten aantonen (Beit Yosef OCh 422:7). Niettemin moet de Haggada, zoals we hebben geleerd, niet leunend worden gelezen, maar met een sfeer van plechtigheid (Sjlah). De Hallel wordt gewoonlijk hardop en met liefelijk gezang gelezen (Kaf Ha-chayim 480:3).