01. Bi’oer Chametz en de Sjabbatmaaltijden

Wanneer de 14e van Nisan samenvalt met Sjabbat, wordt de Bedikat Chametz uitgevoerd met een Beracha op de avond van de 13e, donderdagavond, omdat het onmogelijk is om op Sjabbat naar Chametz te zoeken en dit te elimineren. Na de zoektocht wordt de Chametz nietig verklaard zoals in elk ander jaar, en op de volgende dag, vrijdag, wordt het verbrand. Het is het beste om het vóór het zesde seizoensgebonden uur van de dag te verbranden, zodat niemand in de war raakt in andere jaren (SA 444:1-2). Chametz die tijdens de eerste twee Sjabbat-maaltijden zal worden gegeten, wordt zorgvuldig opzij gelegd.

Als het toegestaan zou zijn om op Erev Pesach Matze te eten, zouden we vermoedelijk Matze gebruiken bij onze Sjabbat-maaltijden om het probleem van Chametz te vermijden. Omdat het echter verboden is om op Erev Pesach Matze te eten, zodat het ons bij de Seder goed smaakt (zie hierboven, 13:6), moeten we Chametz bewaren voor de eerste twee Sjabbat-maaltijden. Om problemen met Chametz-voedsel te voorkomen, koken veel mensen voor die Sjabbat voedsel dat Kosjer-voor-Pesach is. Ze maken Kiddush en eten brood met beleg of salades in een kamer waar mensen tijdens Pesach niet zullen eten. Na het eten van brood maken ze hun handen schoon en borstelen ze hun kleren af, om vervolgens de rest van de maaltijd in de Kosjer-voor-Pesach eetkamer te nutigen.

De eerste Sjabbat-maaltijd wordt op vrijdagavond gegeten, en de tweede op Sjabbatochtend. Deze moet voltooid zijn voor het einde van het vierde seizoensgebonden uur, het tijdstip waarop Chametz verboden wordt (zoals vermeld in veel kalenders; zie hierboven, 3:6). De gebeden op Sjabbatochtend moeten vroeg beginnen en eindigen, zodat de maaltijd op tijd kan worden afgerond.

Na de tweede maaltijd moet alle overgebleven Chametz van de borden en het tafelkleed worden verzameld. Omdat het op Sjabbat niet verbrand mag worden, is het een goed idee om het door het toilet te spoelen en het zo volledig te vernietigen. Mensen plannen hun Sjabbat-maaltijden over het algemeen verstandig, zodat het gemakkelijk is om de overgebleven Chametz te verzamelen en weg te gooien. Hierna moet de Chametz nietig worden verklaard; de Bitoel moet voor het einde van het vijfde uur van de dag worden opgezegd. Na de maaltijd moet men de tanden goed poetsen (zie hierboven, 11:12).

De Se’oeda Sjlisjit, de derde Sjabbat-maaltijd, vormt een probleem: het is verboden om na het vierde uur van de dag Chametz te eten, en Matze is de hele dag verboden. Als gevolg hiervan wordt de verplichting om een derde maaltijd te eten vervuld door het eten van vlees en vis of verschillende soorten fruit (SA 444:1). Men mag ook Matzeballen eten, en volgens veel autoriteiten mag men hele Matzot eten die grondig gekookt zijn. Men moet voorkomen dat men te veel eet tijdens de derde maaltijd, zodat de Matze van de Sederavond smakelijk blijft. Er zijn andere suggesties voor degenen die al hun Chametz voor Sjabbat willen vernietigen, zoals uitgelegd in de noten.[1]

[1]. Matze Asjira (eier-matze) wordt gemaakt van meel dat is gekneed met vruchtensap, wat geen Chametz wordt. Het Sefardische gebruik is om het eten ervan op Pesach toe te staan, terwijl het Asjkenazische gebruik is om het te verbieden (zie hierboven, 8:1). Volgens alle gebruiken mag Matze Asjira worden gebruikt voor de eerste twee Sjabbat-maaltijden, voor het einde van het vierde uur, hoewel men om aan de vereisten van de Sjabbat-maaltijd te voldoen, Kovei’a Se’oeda ("een maaltijd vaststellen") moet zijn. Dat wil zeggen, men moet het volume van vier eieren (Ke-beitzim) aan Matze Asjira eten en, met de rest van de maaltijd, volledig verzadigd raken. Dit verandert de Berachot over Matze Asjira van "Mezonot" en "Al Ha-michja" naar "Ha-motzi" en "Birkat Ha-mazon" (zie Peninei Halakha: Berachot 6:4). Als Matze Asjira is gebakken met een betrouwbaar proces (zie hierboven, 13:7), mogen Sefardiem het gebruiken voor de Se’oeda Sjlisjit, maar het moet voor het einde van het negende seizoensgebonden uur van de dag worden gegeten, ongeveer drie uur voor zonsondergang. Volgens het Asjkenazische gebruik mag Matze Asjira na het vierde uur van de dag niet meer worden gegeten (SHT en Igrot Moshe, in tegenstelling tot AHS, dat toestaat om het op Erev Pesach te eten tot het begin van de feestdag).

Gekookte Matze: Een andere optie is om een hele Matze te koken. Volgens de meeste meningen mag men op Erev Pesach gekookte Matze eten, omdat deze fundamenteel is veranderd en men de Mitswa van het eten van Matze op de Sederavond niet met dergelijke Matze zou vervullen. Omdat het ten minste een Kezajit vormt, zijn de Berachot nog steeds "Ha-motzi" en "Birkat Ha-mazon" en bijgevolg mag men het gebruiken om aan de verplichting te voldoen om drie Sjabbat-maaltijden te eten. Dit is de uitspraak van MB 471:20 en SHT 19 ad loc., AHS 444:5, en Jechaveh Da’at 1:91 n. 10. SHT 471:20 vermeldt in naam van SAH en Chajei Adam dat frituren hetzelfde is als koken, en dat Pri Megadim twijfelt. Aan de andere kant zegt MA 444:2 in Maharil's naam dat hij nooit iemand het gebruik heeft zien aannemen om gekookte Matze te eten bij de Se’oeda Sjlisjit, en de Gra suggereert dat het niet mag worden gegeten op Erev Pesach. Degenen die de meerderheidsuitspraak willen volgen en aan hun verplichting willen voldoen met gekookte Matze, mogen dit doen (zie SHT 444:1 en hierboven 13:7). MB 444:8 oppert het idee om de tweede maaltijd in tweeën te splitsen, maar dit is niet ideaal, aangezien de Se’oeda Sjlisjit na het middaguur gegeten moet worden (SA 291:2; Peninei Halakha: Sjabbat 7:2).