16.16. Yaḥatz – Het breken van de middelste Matze

Drie matzot zijn gerangschikt op de Sederschotel. Na het eten van de karpas, en vóór het reciteren van de Haggada, breekt de leider van de Seder (en ieder ander die drie matzot voor zich heeft) de middelste matze doormidden. Het grotere stuk wordt bewaard voor de afikoman, en het andere stuk blijft tussen de twee hele matzot liggen (SA 463:6).

De reden hiervoor is om onze verarming in Egypte in herinnering te roepen, want een van de betekenissen waarnaar de matze zinspeelt is onze armoede en onderwerping in Egypte. Om deze reden wordt matze "lechem oni" genoemd – "brood van de arme" (Devarim 16:3). Armen eten vaak gedeeltelijke broden omdat ze niet in staat zijn om hele broden te kopen. We breken de matze voordat we met de Haggada beginnen, aangezien de Haggada moet worden gereciteerd in aanwezigheid van de matze, omdat een andere betekenis van "lechem oni" "brood waarover we onim – antwoorden of zeggen – vele dingen" is, en dit betekent dat de Haggada moet worden gereciteerd terwijl de matze, in de vorm waarin deze gegeten zal worden, voor ons ligt. Daarom moet deze doormidden worden gebroken voordat we aan de Haggada beginnen.

Niettemin is er op de Sederavond, net als op elke Sjabbat en Jom Tov, een mitswa om "ha-motzi" te reciteren over twee hele broden/matzes ("lechem misjne"). Daarom dekken we de tafel met drie matzot: de middelste wordt doormidden gebroken om uiting te geven aan lechem oni, terwijl de bovenste en onderste matzot heel blijven en dienen als lechem misjne. (Later, bij het reciteren van "ha-motzi", moet men alle drie de matzot vasthouden zodat er lechem misjne is, en vóór het reciteren van de beracha van "al achilat matze", leggen we de onderste matze neer en reciteren we de zegen over de bovenste en middelste matzot, om de gebroken matze in grotere mate te benadrukken.)[16]

Het grotere stuk van de gebroken matze wordt aangewezen als de afikoman, en het gebruik is om het in een servet te wikkelen, ter herinnering aan het vers: "Het volk nam hun deeg voordat het gezuurd was; hun overgebleven kneeddeeg was in hun mantels gewikkeld" (Sjemot 12:34). Sommige mensen hebben het gebruik om de afikoman even op hun schouder te leggen, ter herdenking van de Exodus, toen de mensen de matzot op hun schouders droegen (MB 473:59).

Daarna verbergen we de afikoman en bewaren we deze tot het einde van de Seder, wanneer deze wordt gegeten ter herdenking van het Pesach-offer (zie secties 33 en 34 hieronder).

In sommige gezinnen "stelen" de kinderen gewoonlijk de afikoman en verbergen deze tot het einde van de maaltijd, wanneer ze deze teruggeven in ruil voor een geschenk. Dit helpt hen om de hele Seder wakker te blijven. In ons gezin geven we geschenken aan alle kinderen die wakker blijven totdat de afikoman is gegeten.

[16]. Volgens Rambam dekt men de tafel met slechts twee matzot en breekt men de onderste. Er is geen noodzaak voor twee hele matzot, want bij de Seder wordt men verondersteld lechem oni te eten, en dus wordt één matza gebroken. Dit is het gebruik van de Jemenitische gemeenschap, die Rambam volgen.