16.33. Tsafon – de Afikoman

Na de Sedermaaltijd eten we een kezajit (ongeveer een derde van een machinale matze) van de gebonken matze die aan het begin van de Seder opzij was gelegd. Deze matze wordt de afikoman genoemd. Na het eten van de afikoman eten we niets anders meer totdat we gaan slapen, zodat de smaak van de matze in onze mond blijft hangen (SA 477:1, 478:1). Als de afikoman die aan het begin opzij is gelegd niet groot genoeg is om elke deelnemer een kezajit te geven, geeft de leider van de Seder elke deelnemer een klein stukje van de afikoman samen met extra sjemoera matze om een kezajit te vormen. Als er niet genoeg afikoman is om zelfs maar een klein stukje aan elke deelnemer te geven, mag de leider sjemoera matze uitdelen om als de afikoman te worden gegeten. Evenzo, als de afikoman verloren is gegaan, mag men in plaats daarvan een ander stuk sjemoera matze gebruiken (Rema 477:2).

Men mag water drinken na het eten van de afikoman, omdat het verbod op eten na de afikoman bedoeld is om ervoor te zorgen dat de smaak ervan in de mond blijft, en aangezien water geen smaak heeft, mag men het drinken na het eten van de afikoman (SA 478:1, MB 2 ad loc.).

Het woord "afikoman" betekende oorspronkelijk "dessert". Op de avond van de 15e Nisan moet het laatste dat men eet het vlees van het Pesach-offer zijn, zodat de smaak ervan ons bijblijft, zoals de Misjna stelt: "na het Pesach-offer besluiten we niet met een dessert (afikoman)" (Pesachim 119b).

Omdat we de korban Pesach niet langer kunnen aanbieden, hebben de Wijzen het eten van matze aan het einde van de Seder verordend om de korban Pesach te herdenken. Opdat de smaak van deze matze in onze mond blijft hangen, mag er daarna niets meer worden gegeten. Aangezien deze matze de laatste gang van de Seder is, is het in wezen het dessert. Daarom noemen we het "afikoman".

Aangezien de afikoman de korban Pesach herdenkt, en net zoals het Pesach-offer "terwijl men verzadigd was" ("al ha-sova") werd gegeten, zo moet ook de afikoman worden gegeten terwijl men verzadigd is (SA 477:1). "Al ha-sova" betekent dat men al verzadigd is maar nog steeds meer wil eten. Als men echter zo vol zit dat iemands eetlust verdwenen is, vervult hij de mitswa niet op de ideale manier, aangezien hij liever niet meer zou eten. Als men zo volgepropt is dat voedsel hem tegenstaat, maar hij zichzelf niettemin dwingt om de afikoman te eten, is hij bezig met "achila gasa" (grove overconsumptie), wat niet als eten wordt beschouwd; men vervult de mitswa van het eten van de afikoman niet door op deze manier te eten (MB 476:6, Kaf Ha-chayim 17 ad loc.).

De afikoman moet op één plaats worden gegeten, omdat het de korban Pesach herdenkt, die in één huis gegeten moest worden, zoals er staat (Sjemot 12:46): "Het moet in één huis worden gegeten" (Rema 478:1, MB 4 ad loc.).