09. Zepen, Cosmetica en Wegwerpartikelen

Poskim verschillen van mening over de vraag of lichaamszalven die Chametz bevatten op Pesach gebruikt mogen worden. Hoewel zepen en crèmes niet van Chametz worden gemaakt, bevatten ze soms graanalcohol of andere Chametz-derivaten, wat leidt tot vragen over hun status op Pesach.

Sommigen zeggen dat het aanbrengen van een zalf door een rabbinale verordening gelijkstaat aan drinken. Daarom, zelfs als de Chametz in deze producten niet geschikt is voor de consumptie door een hond, behoudt het de status van Chametz omdat het geschikt is voor zalving, en dus is het verboden om ze op Pesach te gebruiken. Dienovereenkomstig moet men zepen, shampoo en crèmes gebruiken die koosjer voor Pesach zijn.

Anderen houden vol dat de Wijzen het aanbrengen van zalf alleen gelijkstelden aan drinken met betrekking tot Jom Kippoer en zalving met olie die geheiligd is als Teroema (priesterlijke geschenken). Alle andere Thora-verboden hebben alleen betrekking op eten, niet op zalving. Hoewel het verbod op het trekken van voordeel uit Chametz van kracht is, werd de Chametz in deze producten al vóór het begin van Pesach ongeschikt gemaakt voor de consumptie door een hond en verloor daarmee de status van Chametz. Het is daarom toegestaan om er voordeel uit te trekken en ze tijdens Pesach op het lichaam aan te brengen.

Aangezien dit geschil betrekking heeft op rabbinale wetgeving, komt de halacha overeen met de coulante mening, en nauwgezet observerende individuen handelen strikt. We moeten onderscheid maken tussen vier gradaties van producten die Chametz bevatten, waarvan de middelste twee onderwerp van geschil zijn:

• Tandpasta's moeten koosjer voor Pesach gecertificeerd zijn, omdat ze een smaakje hebben en dus net als elk ander voedselproduct zijn.
• Crèmes die in de huid worden opgenomen, smaakloze lippenstift en parfums die alcohol bevatten, hoeven niet koosjer voor Pesach gecertificeerd te zijn, in overeenstemming met de coulante mening, aangezien ze niet geschikt zijn voor consumptie en over het algemeen geen Chametz bevatten. Niettemin kiezen velen ervoor om strikt te zijn en crèmes en parfums te kopen die koosjer voor Pesach gecertificeerd zijn.
• Zepen en shampoos rechtvaardigen nog meer ruimte voor clementie, omdat ze bedoeld zijn om schoon te maken en niet om in de huid te worden opgenomen. Niettemin zijn sommigen strikt.
• Wasmiddelen, schoensmeer en dergelijke vereisen geen enkele koosjer-certificering. Zelfs afwasmiddelen hebben geen certificering nodig omdat hun smaak vies is. Zelfs als deze substanties vermengd waren met Chametz, werd de smaak ervan vóór Pesach bedorven en wordt het niet langer als Chametz beschouwd. [11]

Af en toe ontstaan er onzekerheden en zorgen wanneer er Chametz wordt gevonden in verschillende producten, zoals papieren bekertjes, aluminiumfolie, bakplaten en papieren tafelkleden. Er is echter geen reden tot bezorgdheid, aangezien ze geen waarneembare smaak hebben. Helaas ontstaan deze twijfels om economische en marketingredenen, niet vanwege enige halachische redenen.

Voetnoten:

[11]. De Risjonim verschillen van mening over de vergelijking van zalving met drinken: sommigen passen dit alleen toe op Jom Kippoer en Teroema-olie, terwijl anderen menen dat het van toepassing is op andere verboden, zij het alleen op rabbinaal niveau. De vraag doet zich voor met betrekking tot zeep gemaakt van varkensvet, en veel Acharoniem neigen naar strengheid als het item voor plezier is en naar clementie als het om gezondheidsredenen nodig is (zie Jechaveh Da’at 4:53). Zij neigen naar clementie als de smaak van het vet bedorven is (AHS YD 117:29). Met betrekking tot Pesach is er een strikter aspect, namelijk dat het verboden is om enig voordeel te trekken uit Chametz, maar er is ook een coulanter aspect, namelijk dat de Chametz zijn status verloor toen het vóór Pesach oneetbaar werd, waardoor het minder strikt is dan iets dat vanaf het begin verboden was geweest. In de praktijk stelt Responsa Sho’el U-meishiv 3:2:146 dat men zeep die Chametz bevat over Pesach mag houden aangezien de smaak ervan bedorven is. Het gaat niet in op de vraag of de zeep al dan niet op Pesach gebruikt mag worden. Responsa Divrei Malkiel 4:24:43 stelt dat men geen cosmetica mag gebruiken die uit tarwe gewonnen alcohol bevatten, aangezien de alcohol helpt hun geur te verspreiden en dus betekenisvol is. De alcohol is niet Batel aangezien deze geïsoleerd kan worden van de rest van het mengsel. Responsa Chazon Nachum §56 stelt dat de wet de huidige situatie volgt, namelijk dat de smaak van de Chametz bedorven is en het mengsel dus toelaatbaar is. Chazon Isj, Demai 15:1 suggereert dat alleen iets eetbaars niet als zalf gebruikt mag worden. Igrot Mosje OCh 3:62 oordeelt coulant in het geval van een zalf die Chametz bevat en die voor gezondheidsdoeleinden wordt gebruikt. Bedikat Chametz U-vi’uro 2:43 vat het onderwerp samen en oordeelt strikt, tenzij het onzeker is of een product Chametz bevat, in welk geval men coulant mag zijn. Het lijkt mij dat zelfs degenen die strikt oordelen onderscheid moeten maken tussen op vet gebaseerde zeep en hedendaagse zepen: op vet gebaseerde zepen worden in de huid opgenomen en kunnen als zalven worden beschouwd, terwijl hedendaagse zepen louter reinigen en vuil van het lichaam verwijderen, maar er niet in worden opgenomen. Ik heb daarom onderscheid gemaakt tussen zalven en crèmes, die in het lichaam worden opgenomen, en zepen en shampoos, die dat niet doen (hoewel haarconditioner meer weg kan hebben van een zalf). Als een kwestie van praktijk hoorde ik van R. Nachum Rabinovitch dat hij coulant oordeelt over alle producten die ongeschikt zijn voor een hond, net als zijn mentor, R. Pinchas Hirschprung. Dit is ook de mening van R. Dov Lior.

In werkelijkheid bevat de overgrote meerderheid van de in Israël geproduceerde cosmetische producten geen uit tarwe gewonnen alcohol. Zelfs de meeste producten uit het buitenland bevatten geen uit tarwe gewonnen alcohol, aangezien dit duurder is dan uit aardappelen gewonnen alcohol. Echter, enkele producten bevatten wel degelijk uit tarwe gewonnen alcohol, en volgens de strikte visies zou men ze op Pesach niet moeten gebruiken. Maar wanneer men een product heeft en niet zeker weet of het uit tarwe gewonnen alcohol bevat, mag men, zelfs als men gewoonlijk strikt is, coulant zijn op basis van een combinatie van verschillende onzekerheden en twijfels.

Een andere kwestie doet zich voor met betrekking tot het gebruik van producten die tarwekiemolie bevatten, wat een bron van vitamine E is, aangezien het onduidelijk is of vloeistoffen uitgescheiden door tarwe als Chametz worden beschouwd. Volgens Rav Kook (Orah Mishpat, p. 129) waren deze vloeistoffen, zelfs als ze verboden zijn, al vóór Pesach batel be-sjishim en zijn ze op Pesach niet chozer ve-ne’or. Bovendien houden veel autoriteiten vol dat zelfs als deze vloeistof als Chametz werd beschouwd, deze zijn status als Chametz verliest aangezien deze niet geschikt is voor consumptie. Een andere kwestie doet zich voor met betrekking tot lotions; hoewel het niet zeker is dat lotions op basis van tarwezetmeel als Chametz worden beschouwd, zijn ze bovendien oneetbaar. Daarom mag men in de praktijk coulant zijn en elk cosmetisch product gebruiken dat niet geschikt is voor consumptie.